Çalışan Memnuniyeti ve Çalışan Bağlılığı Nedir?
Çalışan Memnuniyeti yapılan işten, çalışılan ortamdan, ilişkilerden vb pek çok konu ile ilgili memnuniyet anlamına gelir. Çalışanların beklentilerini doğru düzeyde karşılayabilmek için öncelikle beklentileri doğru tespit etmek gerekir. Bu tür anketler, çalışanların beklentileri ile kurumun karşılayabileceği çalışan taleplerinin ortak bir noktada buluşturulmasında kullanılabilecek önemli araçlardan biridir. Çalışan Bağlılığı, bir kurumda ilişkilerin sıcak olması, çalışanların yeteneklerini sonuna kadar kullanabilmesi, kendilerine değer verildiğini hissetmeleri, yaptıkları işin ödüllendirilmesi ve işi iyi yapabilmek için gerekli araç-gereçlerin temin edilmesi gibi unsurların olmasıyla sağlanan büyük ölçüde duygusal bir bağdır.
Çalışan Memnuniyeti ve Bağlılığı Araştırması, kurum çalışanlarının “kurum” ve “kurumda çalışmaya” ilişkin düşüncelerini öğrenmeyi, bu doğrultuda gelişim noktalarını belirlemeyi, bu gelişim noktalarına yönelik öneriler geliştirmeyi hedefleyen bir yöntemdir.
• Çalışanlar, işleri ve işlerinin değişik yönleri ile ilgili ne hissetmektedir?
• Çalışanlar, hangi konularda ve ne düzeyde memnuniyet ve memnuniyetsizlik yaşamaktadır? Bunları belirleyen faktörler nelerdir ve aralarında nasıl bir ilişki vardır?
Çalışan Memnuniyeti ve Bağlılığı Araştırması Hangi Alanlarda Uygulanır?
Dünyada yaklaşık 50 yıl önce bu konudaki ilk araştırmaları başlatan Whyte 1956 yılında ilk araştırmasında, kuruma fazla bağımlı kişinin tanımını yaparak, örgüt için oluşabilecek yararları ve zararları üzerine çalışmıştır. Sonrasında, pek çok farklı araştırmacının yaptığı çalışmalar ile gelişen, tüm sektörlerde uygulanabilen Çalışan Memnuniyeti ve Bağlılığı Araştırması, kurum içinde verimliliğin ve iş performansının arttırılmasına yönelik gelişme alanlarını, kurumun önceliklerine ve genel performansına etkilerine göre belirlemeyi hedefleyen bir araştırma yöntemi haline getirilmiştir.
Çalışan Memnuniyeti ve Bağlılığı Anketi Neden Objektiftir?
• Pek çok farklı tip sorularla istenilen verilerin toplanabilmesi,
• Anketin pek çok temel boyutu içerir olması,
• Teknik bilgiye ihtiyaç olmaksızın anket tasarlanabilmesi,
• Anonim ya da isimli uygulamalarla veri toplanabilmesi,
• Demografik verilerden yararlanılması,
• Çalışanların kişilik özelliklerinden yararlanılması,
• Kurum geneli, departmanlar ve pozisyonlar bazında uygulanması
ve değerlendirilmesi,
• Katılımın gerçek zamanlı olarak takibi,
• Sonuçların değerlendirilmesinde pek çok farklı analiz yöntemi kullanılması,
• Tüm kantitatif analizlerin, özel bir bilgisayar programı yardımıyla istatistik ve
ileri istatistik yöntemleri kullanılarak yapılması,
• Kuruma özel, özellikle üzerinde durulması gereken boyutlarla ilgili
soruların eklenmesi.
Çalışan Memnuniyeti ve Bağlılığı Anketinin Uygulamada Kurumlara Getirdiği Faydalar Nelerdir?
• Çalışanların motivasyon düzeylerini belirlemek,
• İnsan kaynakları uygulamalarının etkinliğini ölçmek,
• Çalışanların kuruma olan bağlılıklarını tespit etmek,
• Çalışma koşullarını, yönetim tarzı konularındaki görüşlerini elde etmek,
• Gerek duyulan iyileştirme fırsatlarını belirlemek,
• Çalışanların değişime olan ilgilerini tespit etmek,
• Analizler sonucunda somut verilere ulaşılması,
• Kurum ile ilgili güçlü ve gelişmesi gereken alanlarının/boyutlarının belirlenmesi,
• Çalışanların kuruma memnuniyet ve bağlılık derecelerinin belirlenmesi,
• Çalışanların işine memnuniyet ve bağlılık düzeyinin belirlenmesi,
• Bu anketin beraberinde Kişilik Envanterleri de yapıldığında; çalışanların kişilik özelliklerinin saptanması, kurum memnuniyeti ve bağlılığına etkisinin saptanması,
• Çalışanların ihtiyaçlarının belirlenmesi, gelişim planı önerilerinin alınması,
• Motivasyonu en çok etkileyen boyutların tespit edilmesi,
• Kuruma ve araştırma sonuçlarına göre en uygun eylem planlarının hazırlanması,
Çalışan Memnuniyeti ve Bağlılığı Anketindeki Temel Boyutlar Nelerdir?
Çalışanların iş tatmini ve temel motivasyon unsurları; aşağıdaki gibi farklı başlıklar altında değerlendirilir;
1. Fiziksel Çalışma Koşulları
2. Üst Yönetim / Kurum Yönetimi
3. Kurum İmajı
4. Kişisel Gelişim ve Kariyer Olanakları
5. Performans Yönetimi Sistemi
6. Ödüllendirme ve Takdir Sistemi
7. İş Yapış Şekilleri, Süreç Akışları ve Organizasyon
8. Bağlı Olunan İlk Yönetici
9. İş Tatmini
10. Kurum İçi İletişim
11. Ücret ve Sosyal/Yan Haklar
12. İş Özel Yaşam Dengesi
Çalışan Memnuniyeti ve Bağlılığı Araştırmasında Hangi Analizler Kullanılır?
Segmentasyon Analizleri: Genel memnuniyet düzeyi en yüksek kişilerin hangi demografik özelliklere sahip olduklarını; bir başka deyişle, çalışanlar içinde hangi demografik segmentteki kişilerin en yüksek düzeyde memnuniyete sahip olduğunun tespit edilmesini içerir. Bu analiz, demografik özellikler temel alınarak uygulandığında, araştırma sonrasında yapılacak iyileştirme, geliştirme çalışmalarında hangi demografik özelliklerdeki kişilere/gruplara öncelik verilmesi gerektiği konusunda önemli ipuçları sağlar.
Anket geçerlik ve güvenirlik analizleri: Güvenirlik analizleri, anket sorularının ölçümde tutarlılık ve güvenilirliklerinin tespitine yönelik içsel tutarlılık güvenilirlik analizlerinin yapılmasını ve bu çerçevede her bir boyut Cronbach alfa katsayılarının tespit edilmesini içerir. Geçerlilik analizleri, anket sorularının ölçümde ayırt edicilik güçlerinin tespitine yönelik madde ve gruplar arası karşılaştırma analizlerinin yapılmasını ve bu çerçevede soru-toplam puan katsayılarının ve gruplar arası farkların anlamlılığının tespit edilmesini içerir. Bu analizler aracılığıyla psikometrik açıdan sağlıklı olduğu ortaya konulan anket, yapılacak araştırmada güvenle kullanılabilir.
Deskriptif İstatistik Analizler: Deskriptif istatistik analizler, belirlenmiş her bir kırılım için (kurum geneli, departmanlar ve pozisyonlar), anketin her bir sorusu, her bir boyutu ve toplam puanı aritmetik ortalamalarının tespit edilmesini içerir. Bu analizler çalışanların hangi konularda ve hangi boyutlarda ne düzeyde memnuniyet yaşadıklarına ilişkin kapsamlı dökümleri görmemizi sağlar.
Korelasyon Analizleri: Anketin her bir boyutunun ve her bir sorusunun genel memnuniyet düzeyi ile ilişkilerinin tetkik edilmesi amacı ile boyut-genel memnuniyet ve soru-genel memnuniyet korelasyon katsayılarının tespit edilmesini içerir. Bu analizler anket sorularının ve boyutlarının önem derecesinin belirlenmesine, anket sorularını ve boyutlarını en önemliden en az önemli olana doğru sıralanmasına olanak sağlar.
Regresyon/Lojistik Regresyon Analizleri: Anketin tüm boyutlarının ve her bir boyutundaki soruların hangilerinin genel memnuniyet düzeyini en çok belirlediğinin tespit edilmesini içerir. Bu analizler, tüm boyutlar içinde hangi boyutların ve bir boyut içindeki soruların hangilerinin bir arada değerlendirildiğinde genel memnuniyet düzeyini belirlemede öncelikli olduğunu görmemizi sağlar.
Anova Analizi: 3 ya da daha çok grup arasında, belirli bir değişkene dayalı olarak farklılık olup olmadığını belirlemek amacıyla kullanılır. Gruplar arasındaki değişkenliği (farklılaşmayı-varyansı), grupların içindeki bireyler arasındaki değişkenliğe (farklılaşmaya-varyansa) oranlar. Analizin amacı, gruplar arasındaki farklılaşmanın, bireyler arasındaki farklılaşmadan büyük olup olmadığını tespit etmektir. Memnuniyet düzeyi düşük grup ile memnuniyet düzeyi yüksek grupların karşılaştırıldığı, hangi boyutlarda farklılaştığını gösteren bir analizdir.
Kurum çalışanları 16PF Kişilik Testi analizleri: DBE, Çalışan Memnuniyeti ve Bağlılığı Araştırması kapsamında 16PF Kişilik Envanterini, anketi dolduran kişilere uygulamayı önermektedir. Böylece, segmentasyon analizleri, bu veriler çerçevesinde, genel memnuniyeti en yüksek kişilerin hangi kişilik özelliklerine sahip olduklarını; bir başka deyişle, hem tüm kurumlar çalışanları için hem de ayrı ayrı her bir kurum çalışanları için, genel memnuniyeti en çok belirleyen kişilik özelliklerinin tespit edilmesini sağlar. Bu analiz, kişilik özellikleri temel alınarak uygulandığında, araştırma sonrasında yapılacak personel seçim çalışmalarında da hangi özelliklerde kişilerin seçilmesi gerektiği konusunda önemli ipuçları sağlayabilir. Ayrıca, araştırma sonrasında yapılacak iyileştirme-geliştirme çalışmalarının en memnuniyetsiz kişilerin kişilik özelliklerini göz önünde bulundurarak yapılması imkanını da verecektir. Bu çalışmanın istatistiksel analizlerinde 16PF Kişilik Envanterinin rapor verileri de kullanılabilmektedir.
Açık uçlu sorular;
• Çalışılan kurumun en güçlü 3 yönü,
• Çalışılan kurumun gelişmesi gereken 3 yönü,
• Çalışanları kurumda tutan nedenler vb. açık uçlu sorular sorulur.
*Tüm kantitatif analizler, özel bir bilgisayar programı yardımıyla istatistik ve ileri istatistik yöntemleri kullanılarak yapılmaktadır.
Çalışan Memnuniyeti ve Bağlılığı Araştırması Hangi Aşamalardan Oluşur? Sonuçları Nasıl Analiz Edilir ve Nasıl Raporlanır?
İşin ihtiyaç analizi yapılarak, kuruma özel geliştirilecek olan anket için veriler toplanır ve proje planı hazırlanır. Araştırma dizaynı ve anketin geliştirilmesine yönelik, ankette yer alacak boyutların belirlenmesi amacıyla çalışmanın yapılacağı kurum ve proje ekibiyle bir grup çalışması yapılır. Çalışan Memnuniyeti ve Bağlılığı Anketi oluşturulurken DBE soru bankasından yararlanılır ve özellikle üzerinde durulması gereken boyutlarla ilgili olarak sorular eklenir. Bu sorulara, DBE tarafından analizlerin daha sağlıklı sonuçlar vermesini sağlayacak bazı genel ve açık uçlu sorular, önem-memnuniyet derecelendirmesinin yapılacağı bir mini anket eklenir. Anketin derecelendirme skalası, DBE tarafından anketin farklı bölümleri için oluşturulur, bu skaladaki rakamların anlamları belirlenir. Anketi dolduran çalışanların, aynı zamanda analizlere veri sağlaması amacıyla bazı demografik bilgileri de doldurmaları sağlanır Anket, projeye dahil tüm çalışanlara DBE tarafından elektronik ortamda veya kağıt-kalem ortamında uygulanır. DBE tarafından çalışan memnuniyeti ve bağlılığı anketinin yanı sıra katılımcılara 16 PF Kişilik Envanteri uygulanır. Çalışan Memnuniyeti ve Bağlılığı Araştırması kapsamında memnun olan personelin kişilik özellikleri ile memnun olmayan personelin kişilik özellikleri karşılaştırılır.
Uygulama verileri, tüm analiz süreçlerinde istatistik ve ileri istatistik yöntemleri kullanılarak DBE tarafından analiz edilir. Çalışan Memnuniyeti ve Bağlılığı Araştırması, istatistiksel analizlerinin yapılması, analiz sonuçlarının yazılı olarak titizlikle ve detaylıca raporlanması ve yorumlanmasıyla sonuçlandırılır. Anket analizleri ile ortaya çıkan sonuçların bir kez de kalitatif yöntemlerle değerlendirilmesi ve gelişim alanlarının daha net belirlenmesi amacıyla ve çalışanların da ihtiyaçlarının belirlenmesi, gelişim planı önerilerinin alınması amacıyla Fokus Grup çalışmaları yapılabilir. Anket analizleri (Kantitatif) ve Fokus Grup analizleri (Kalitatif) sonucunda oluşturulan gelişim planları kapsamında gelişim programları hazırlanır. Kurum ile ilgili güçlü ve gelişmesi gereken alanlar belirlenir. Araştırma sonucunda, kurum tarafından gelecek talep ile müdahale programlarının oluşturulması ayrıca projelendirilir.
Çalışan Memnuniyeti ve Bağlılığı Araştırması İle İlgili Son Araştırmalar
Son yıllarda, kurumların Çalışan Memnuniyeti ve Bağlılığı’na verdikleri değer ve talepleri önemli ölçüde artmıştır. Buna sebep olan en önemli etken, artık kimsenin nitelikli işgücünü kaybetmek istemediği olmuştur. Son yıllarda görülüyor ki, Yönetici İle Çalışan Ekip Arasındaki İlişki, Çalışan Bağlılığı, ve Müşteri Bağlılığı birbirlerini tamamlar niteliktedir.
Müşteri bağlılığı, ürünün çok iyi olmasının yanı sıra, kuruma bağlı çalışanla güçlü etkileşim tecrübesi ile oluşmaktadır. Çalışanların bağlı olmaması kurumlara pahalıya mal olmaktadır. (Follow This Path, Curt Coffman, Gabriel Gonzalez)
Son 25 yıl içerisinde çalışanların düşüncesi ve firmanın performansı arasındaki bağlantıyı saptamak için dünyanın 82 ülkesinde, 24 farklı sektörde milyondan fazla çalışan ve yönetici ile yapılan birebir mülakatlar, yüz binlerce şirket üzerinde yapılan anket ve araştırmalar; bir işyerinin gücünü çalışanlarının mutluluğu ve bağlılığından aldığını, bunu sağlayan şirketlerin de üretkenlik, müşteri mutluluğu, kazançlılık ve çalışan bağlılığı konularında ciddi bir rekabet avantajına sahip olduklarını göstermektedir.
Çalışan Bağlılığı tüm dünyada kurumların önemle üzerinde durdukları konuların başında geliyor. Bugün pek çok kurum çalışanlarının bağlılık ve motivasyon düzeyini ölçmek için çeşitli araştırma şirketlerine başvuruyor. Taylor Nelson Sofres, 2002 yılında 33 ülkeyi, 19 bin 840 kişiyi kapsayan global ölçekte bir bağlılık araştırması gerçekleştirdi. TNS’nin Çalışan Bağlılığı (Employee Score) araştırması, global ölçekte çalışan bağlılığını sektörlere, ülkelere, bölgelere, yaş gruplarına, pozisyonlara, cinsiyetlerine göre ortaya koyuyor. Dünya ölçeğinde etkin ve önde gelen kurumların tümü bu ölçekleri bir yöntem ve iyileşme aracı olarak kullanıyor. (http://www.capital.com.tr/haber.aspx?HBR_KOD=806, Capital, Şubat 2003)
Gallup’un araştırmasında (2002), çalışanların sadece .20 ila .30’unun işlerine bağlı olduğu belirlenmiştir. Bu oran ile verimli kurumlar arasında doğru orantı vardır. Çalışan Bağlılığı açısından en göze çarpan devlet sektörü olmuştur. Burada .29 bağlı olmayan çalışan yüzdesinden bahsedilmektedir. Bu araştırmada kadınların kuruma daha fazla bağlı olduğu tespit edilmiştir. Ayrıca Çalışan Memnuniyeti ve Bağlılığı uygulamasının başlamasından 1 yıl sonra olumlu gelişmeler kaydedilmiştir. (Follow This Path, Curt Coffman, Gabriel Gonzalez)
Çalışan Memnuniyeti ve Bağlılığı araştırmaları dünyanın çeşitli ülkelerinde uzun yıllardır yapılıyor. Araştırmalar sonucunda, ABD’de kuruma bağlanan kişi ortalaması % 21-24’tür. Türkiye’de ise Davranış Bilimleri Enstitüsü olarak bazı kurumlara yaptığımız Çalışan Memnuniyeti ve Bağlılığı araştırmalarına göre kuruma bağlı olan kişi ortalaması % 25-30’dur.
Davranış Bilimleri Enstitüsü olarak, gerçekleştirilen araştırmalar sonucunda, yapılabilecek tüm değişiklikleri yönetimin ve çalışanların nasıl algıladığı çok önemli olduğunu düşünüyoruz, algılanmayan hiçbir değişiklik gerçekleştirilmiş sayılamaz. Dolayısıyla tüm bu çalışmalar sürecinde karşılıklı geribildirim alınmalı, değişim hedefleri düzenli olarak izlenmeli ve bu çalışmaların verimliliğini ölçecek analizler tekrarlanmalıdır.