ZEKA TESTLERİNE NE ZAMAN İHTİYAÇ DUYULMALIDIR?

Zeka testleri klinik psikolojide bazı sorunların belirlenmesine yardımcı araçlar olarak kullanılmaktadır. Özellikle, çevresi tarafından yaşıtlarından farklı, üstün becerilere sahip olduğu düşünülen çocukların aileleri, çocuklarının zeka seviyelerine merak ederek merkezlere başvururlar. Ancak sırf bu merak nedeniyle bu testin uygulanması doğru değildir. Zeka testinin uygulanıp uygulanmamasının gerektiğine bir uzman karar verebilir. Evde ya da okulda bir takım sorunlar yaşayan çocuklara (öğrenme güçlüğü, aşırı hareketlilik ve dikkat eksikliği, uyum ve davranış sorunları vb. gibi) zeka testi yapılması gerekebilir. Sayısal veriyi öğrenmekten öte; testin alt bölümlerine bakılarak çocuğun hangi alanlarda yaşından beklenen düzeyde, hangi alanlarda daha ileride ya da daha geride olduğu öğrenilir ve aile ile paylaşılır. Çıkan sonuçlar doğrultusunda yapılması gerekenler, izlenmesi gereken yol ailenin de desteği ile oluşturulur.

ZEKA GELİŞİMİNDE ANNE VE BABALARA DÜŞEN GÖREVLER NELERDİR?

• 3 yaşına kadar televizyondan olabildiğince uzak tutun.
• Çocuklarınızla oyun oynayın. Erken çocukluk döneminde oynanan oyunlar bebeğin zeka gelişimi için oldukça önemlidir. Bu sayede, dünyayı olabileceği ve istedikleri gibi ele alabilirler. Dünyayı keşfetmelerine ve biricik-bireysel bir biçimde tepkide bulunmalarına olanak sağlar. Bu sayede, gerçek davranışları ve farklı rolleri deneyebilirler. Oyun, sorumluluk alma, paylaşma, işbirliği yapma, problem çözme becerilerini geliştirme imkanı tanır.
• Yaşına uygun legolar, yap-bozlarla oynamasını sağlayın. Resim yapmasına destek olun.
• Resimler arasındaki farklılıkları bulma, hikaye tamamlama vs. gibi bilişsel becerilerini geliştirecek gibi oyunlar oynayın.
• Çocuğunuzun zihinsel yapısı ve öğrenme biçimine uygun aktiviteler ve hedefler belirleyin.
• Küçük çocuğunuzun merakla her şeyi sormasından sıkılmayın, bıkmadan sorularına cevap verin. Merakı doyurulan çocuk daha çok öğrenme isteği duyar. Konuşun ve o konuşurken de onu gerçekten dinlediğinizi, anladığınızı gösterin.
• Seçimlerine saygı duyun. Kendi başına giyinmesine, kendi istediği yemeği yemesine (belli koşullar dahilinde) izin verin.
• Olumsuz davranışlarını cezalandırmak yerine, olumluları ödüllendirin. “Yapabilirsin, başarabilirsin, üstesinden gelebilirsin” gibi mesajlar verin.
• Çocuğunuza model olun. Ondan yapmasını istediğiniz şeyleri öncelikle siz yapın. Örneğin, kitap okuyun, spor yapın, sanatsal aktivitelere katılın. Onu da bu konulara yönelimi için destekleyin.

BEBEK VE ÇOCUKLARDA KAYGIYI AZALTMAK İÇİN NELER YAPILABİLİR?

• 7 ay – 2 yaş dönemi içerisinde bakıcı değiştirmemeye çalışın. Eğer çalışmaya başlayacaksanız, bebeğinizin siz yanındayken yavaş yavaş bakıcıya alışması için ona zaman tanıyın. Onlar arasındaki güven sağlandıktan sonra bazı görevleri bakıcıya devretmeye başlayın.
• Evden ayrılacaksanız, kesinlikle ona gözükmeden, kaçarak evden çıkmayın. Mutlaka vedalaşın. Onu öpüp ona sarılın nereye gideceğinizi ne yapacağınızı kısa bir sohbetle ona anlatın ve mutlaka geri döneceğinizi söyleyin. O ağlasa bile siz sakin ve huzurlu bir şekilde ondan ayrılın. Eğer ağlayacaksanız bunu ondan ayrıldıktan sonra yapın. Bu hoşça kal sohbetini her ayrılıştan önce rutin bir şekilde mutlaka yapın. Ancak bu şekilde aranızdaki güven ilişkisi sağlamlaşacaktır.
• Kaygılı ve üzüntülü olduğunuzu ona belli etmemeye çalışın ve yüzünüzdeki ifadenin sakin ve huzur verici olmasına özen gösterin. Unutmayın, kaygınızı çocuğunuza da yansıtıp onunda endişeli olmasına sebep olabilirsiniz.
• Sadece olumlu duygularını değil, olumsuz olanları da dinlemeye özen gösterin. Onu bu duygularını da anlayıp kabullendiğinizi gösterip onu rahatlatmaya çalışın.
• Okul ilk gününde mutlaka yanında olmaya ona destek olmaya çalışın. Bunun kısa bir ayrılık olacağını, yeni kişilerle tanışıp yeni şeyler öğreneceğini ve iyi vakit geçireceğini ona söyleyin. Eve döndüğünde ise günün nasıl geçtiğini sorup onu sıkmadan sadece dinleyin.
• Sakın geri adım atmayın, kararlı ve tutarlı olun. Onu okula gitmesi için ikna etmeye çalışın. 

ÇOCUĞA HAYIR DERKEN DİKKAT EDİLMESİ GEREKEN NOKTALAR NELERDİR?

 İstenmeyen davranışlarına birkaç kez hayır dedikten sonra çocuğun ısrarlarından sonra dayanamayıp pes edip “Tamam” diyor ise, çocuk istediğini yaptırabilmenin yolunu öğrenmiş olacak demektir. Çocuk her sefer çok fazla ısrar edip, belki ağlayıp tepinip sonunda isteklerini alabileceğini bilecektir. Bu da ebeveyn ile çocuk arasında sınırların konamamış olduğunu, çocuğun istediği zaman sınırı yok edebileceğini gösterir. Yine aynı şekilde “Hayır” derken dikkat edilmesi gereken bir diğer noktada anne ve baba arasındaki söz birliğidir. Birinin “Hayır” dediğine diğeri “Evet” diyorsa bu yine çocuğun şartları istediği yönde kullanabileceği ve yine ipleri eline aldığı bir durumdur. Anne baba arasında da bir işbirliği olduğunu çocuk bilmelidir. Anne babalar bir gün “Hayır yapamazsın” dedikleri davranışı, ertesi gün yaptığında görmezden gelmemelidir. Hep aynı tutumu göstermeleri çocuğun sınırlarını anlaması açısından çok önemlidir. Eğer ebeveynlerdeki tutarsız davranışlar bir süreklilik kazanır ve devam ederse, çocuğun aşırı ısrarcı ve isyankar olmasına sebep olur. Bu çocuklar sorumluluk anlayışı gelişmemiş, öz-denetimini sağlayamayan ve insan ilişkilerine sınır koyamayan bireyler olarak yetişirler.   

ÇOCUKLA İLETİŞİM KURMANIN YOLLARI NELERDİR?

Çocukla etkili iletişim kurmanın en önemli yolu onu dinlemektir. Tepkide bulunmadan sadece dinlemek onu duymaktır ki bu son derece yetersiz ve iletişime zarar vericidir. Onu dinlerken onun duygularını ifade edebilecek şekilde konuşmak gerekir. Onun hissettiklerinin bizim de hissedip anladığımızı göstermemiz yani empati kurabilmemiz ona kendini daha iyi hissettirir, anlaşıldığını düşünür. Sürekli yapılması istenen şeyi tekrarlamamak ve sürekli sıkıcı öğütler vermemek gerekir. Emir ve tehdit sözcüklerinden uzak durmak gerekir. Onu yargılamadan kabul etmek önemlidir. Eleştirmeden, suçlamadan sorunu dile getirip açıklık kazandırmak, onun kendi kendine çözümü bulmasına yardımcı olur. Bunun dışında, küçük yaştaki çocuklarla oyun oynamak ve birlikte resim yapmak da iletişimi arttıracak, onun duygularını daha iyi ifade etmesini sağlayacaktır.

ANAOKULUNA GİTMEKTEK KORKMA, AĞLAMA, HATTA SABAHLARI MİDE BULANTISI HİSSETME GİBİ DAVRANIŞLAR NORMAL MİDİR? ANNE BABALAR BU GİBİ DAVRANIŞLAR KARŞISINDA NASIL BİR TUTUM SERGİLEMELİDİRLER?

Bu süreç anne ile ciddi anlamda ilk ayrılma olduğundan birkaç gün çocuğun anneden kopmamak adına böyle fizyolojik semptomlar gösterdiği olabilir. Bu oldukça normal ve doğal bir süreçtir. Bir zamana bırakmak gerekir. Annenin böyle bir durumda endişe etmemesi, kendi heyecan ve tedirginliği varsa bunu çocuğuna yansıtmaması, onu motive edip ona model olması gerekir. Anlayışlı ama yelkenleri suya bırakmayarak kararlılığını çocuğuna göstermelidir. Aile, “Evet, biliyorum heyecanlısın, ama çok tatlı bir öğretmenin var ve bir sürü arkadaşın olacak, çok güzel oyunlar oynayacaksınız ve çok güzel vakit geçireceksin, bence bunun tadını çıkartmalısın” ve “akşam yine biz birlikte olacağız, bana gününün nasıl geçtiğini neler yaptığını anlatacaksın” gibi sözlerle ona destek olmalı ve onun yanında olduğunu göstermelidir. Ancak eğer bir ay boyunca ağlama nöbetleri, bulantılar devam ediyor, çocuk okulda hiçbir aktiviteye katılmıyor, arkadaş edinmiyor ve sürekli annesini yanında istiyor ise daha fazla beklemeden bir uzmandan yardım alınmalıdır.

ÇOCUĞUMUN SOSYAL ANLAMDA BAŞARISIZ OLDUĞUNU ANLAYABİLMEK İÇİN HANGİ İPUÇLARINDAN FAYDALANABİLİRİM?

Sosyal beceri sorunu yaşayan çocuklar genelde bir ilişkiyi başlatıp, sürdürebilmekte, sosyal sinyalleri yakalayıp, algılamakta, politik olmakta, beden dilini (uygun duruş, oturuş, mimikler vb.) ve sosyal dili (duygu ifadelerini kullanma, konu seçip sohbeti sürdürebilme, iltifat etme, durulması gereken yerde sohbeti sonlandırabilme vb.) kullanmakta zorluklar yaşarlar. Sosyal beceri sorunu yaşayan çocukların bazı özelliklerini şöyle sıralayabiliriz:

• Derin ve güçlü arkadaşlıklar kuramazlar.
• Akranlarının çoğu ondan pek hoşlanmazlar. Fazla aranıp sorulmazlar.
• Yaşıtlarıyla iletişimleri zayıf olduğundan takım çalışmalarında başarısızlardır.
• Çatışmaları çözümlerken saldırgan tutumlar içine girebilirler.
• Politik değillerdir. Kime ne zaman, nasıl davranacağı konusunda esnek davranamazlar.
• Yetişkinlerle iletişimleri zayıftır.
• Nasıl bir "imaj" verdikleri ile hiç ilgilenmezler.
• Duygularını ifade edemezler.
• Şaka ve ciddiyi ayırt etmekte zorlanırlar.
• Sohbet etme becerileri zayıftır.

HATA YAPTIĞINDA ÇOCUĞA NE GİBİ CEZALAR VERİLMELİDİR?

Öncelikle, ceza sorun olduğu zamanlarda ortaya çıkacak bir disiplin anlayışı olmamalıdır. En başından itibaren daha sorunlar başlamadan, eğitici bir disiplin anlayışı ile çocuğa yaklaşılırsa ceza boyutu da en aza indirgenebilir. Dayak ya da baskı yaparak davranışı düzeltmeye çalışmak çocukta korku, utanma, öfke, sinir gibi, onun sonrasında da saldırganlaşmasına ve sorunların daha da büyümesine neden olabilecek cezalandırma biçimleridir. Disiplin anlayışı kesinlikle fiziksel şiddet değil, ilgi, sevgi ve hoşgörü ile iç içe olmalıdır. En başından itibaren çocuğun olumsuz davranışlarını cezalandırmak yerine olumlu-doğru olanları ödüllendirmek onun bu davranışları daha sık göstermesini sağlar. Uygun olmayan bir davranışla karşılaşıldığında çocuk uyarılmalı, onunla yaşına uygun bir şekilde konuşulup “başka neler yapabileceği” ile ilgili alternatif yöntemleri görüşülüp onun da alınabilecek kararlara çözümlere dahil olması sağlanabilir. Tüm bunlara rağmen aynı hatalar tekrarlanıyorsa cezalandırma yöntemi, çocuğun arzu ettiği, sevdiği bir şeyin ondan mahrum bırakılması şeklinde olmalıdır. Örneğin bir saat parka giden bir çocuğa o gün parka gitmeme cezası verilebilir. Yani o ona kadar verilen ödülün ortadan kaldırılmaması şeklinde olur. Ancak bu cezalar onun gururunu incitmeyecek, güvenini kırmayacak şekilde olmalı. Anne-baba ile çocuk arasında bir tartışma, mücadele ortamı oluşturmamak ve fazla kurtarıcı olmamak doğru olacaktır. Tüm uyarılarınıza rağmen odasını toplamayan çocuğunuzun odasını sizde toplamayıp onun odasını halen dağınık görmesini sağlayın. Kurallar kısa net ve açık olmalı en kötü durumlarda bile şiddete başvurulmamalıdır. Unutulmamalıdır ki ceza gelişimi engeller, ödül ise çocuğun gelişimine katkıda bulunur.

BABANIN ÇOCUĞUN KİŞİLİK GELİŞİMİNDEKİ ROLÜ NEDİR?

Eşinin hamilelik döneminden itibaren ona destek olup, huzurlu olmasını sağlayarak, bebeğin anne karnındaki gelişimini takip etmeye ve onunla iletişim kurmaya çalışarak babanın da çocuğun kişilik gelişimindeki rolü başlamış olur. Yoğun ve stresli iş yaşamından sonra bile çocuklarına özel zaman ayırabilmeleri, sohbet etmeleri, tavla-santraç oynamak, tamir yapmak gibi birlikte yapılabilecek alternatifler üretmeleri, sorunlarına çözüm bulmak için onlara yardımcı olmaları onları sakince dinleyebilmeleri, çocuğun gelişimi açısından büyük önem taşır. Anneler kadar babaların da sevdiklerini söyleyebilmeleri, duygularını iyi ifade edebilip, sarılarak, bakışlarıyla, şakalaşmalarıyla da bunu somutlaştırabilmelidirler. Bu şekilde çocuklarıyla sıcak ilişki kuracak ve çocuğun da babasıyla her şeyini paylaşabileceği güvenini ona vereceklerdir. Bu çocuklar sosyal ilişkilerinde çok daha başarılı çocuklar olarak yetişeceklerdir. Aşırı otoriter, hiç ilgi göstermeyen aldırmayan babalar çocuklarının utangaç, kaygılı, hayata karşı güvensiz olmalarına sebep olabilirler. Özellikle erkek çocuğun sağlıklı ve güvenli bir ilişki kurduğu babayı kendine model alması çok önemlidir. Erkek çocukta baba ile özdeşleşme başlayacağından babanın iyi bir model olması çok önemlidir. Aksi takdirde çocuğun kimlik gelişimi olumsuz yönde etkilenip maskülen özelliklerin yeterince benimsenememiş olma riski oluşabilir. Kız çocuklarda da baba ile olan iletişim çok önemlidir. Karşı cinsi tanımaları, onları nasıl gördüklerini değerlendirmeleri, karşı cinse karşı nasıl davranacakları ile ilgili ilk öğrenimler küçük yaşlarda baba ile başlar. Burada yaşanan güçlükler kız çocuklarında ergenlik dönemlerini zor geçirmelerine sebep olabilir.

ERGENLİK DÖNEMİNDEKİ ÇOCUĞUMUN DUYGUSAL DURUMUNU ANLAMAM İÇİN BANA İPUÇLARI VEREBİLİR MİSİNİZ?

Bu konuda, Wendy Grant’in bu dönem için tanımladığı üç temel korkuyu akılda tutmak, çocuğunuz anlamak için size yardımcı olacaktır: 

a. Alay edilme korkusu: Bu dönemdeki gencin, öncelikle bedeni değişmeye başlaıştır, bu da onda büyük bir sıkıntı yaratabilir. Kendisi bedenini taşımakta zorlanacağı gibi, dışarıdan nasıl göründüğüne dair de sıkıntı yaşar. Bu durumda, bazı gençler, kaçınmayı, fazla ortalıkta görünmemeyi ya da kendilerini saklamayı tercih ederler. Bazı gençler de gerçekten arkadaşları arasında alay konusu olabilirler. Bu onları daha da çaresiz bırakır. Bazı gençler ise, ortama ayak uydurmaya çalışırlar; anne-babaya komik, garip gelen türlü kıyafetler alırlar; davranışları değişir. Burada amaç gruptan dışlanmamaktır.

bReddedilme korkusu: Alay edilme korkusu kadar kuvvetli bir duygu olan reddeilme korkusu, gençlerin özellikle bu dönemde duydukları bir gruba ait olma ihtiyacı ile bağlantılıdır. Bu dönemde bir arkadaş grubunun olmaması, gencin benlik algısını bozabilir, kendine bakış açısını çok olumsuz hale getirebilir. Gençler, sırf bir grubun içinde kalabilmek için anne-babalarının onaylamayacağı bir çok tavizi verebilirler.

c. Olumsuz düşünceler üretme korkusu: Gençlerin en büyük korkularından biri de, el attıkları işlerde başarısız olmak ve bu nedenle insanların onlar hakkında olumsuz düşünecekleri korkusudur. “Başkaları benim hakkımda ne düşünür?” sorusuna genellikle çok olumsuz senaryolar yazarak cevap verirler. Gençlerin, okul ve belki diğer sorumluluklarının yanında, arkadaş arenasında da işlerinin hiç de kolay olmadığını bilmek, kendilerini ve davranışlarını anlamayı kolaylaştıracaktır. 

BEBEĞİN ANNE KARNINDAKİ GELİŞİMİ SIRASINDA  ANNENİN YAŞADIKLARININ BEBEK ÜZERİNDE ETKİSİ VAR MIDIR?

Bebeğin beyin hücreleri, anne karnındaki 3.hafta içinde gelişmeye başlarve diğer hücrelerden çok daha hızlı bir şekilde gelişmeye başlar. Nöronlar, yani sinir hücreleri, beynin çeşitli bölgelerine dağılırlar, ve algı, düşünme, kontrol, dil gibi sayısısz merkezin oluşumunu sağlarlar. Beynin ,k,nci büyüme hamlesiise, hamileliğin 3. ayında başlar ve doğumdan sonraki bir yıl içinde devam eder. Bu dönemde sinir hücrelerini bir arada tutan “tutkal” hücrelerin oluşumu başlar ve bebek için bir gelişim zemini yaratır. Bu bilgiler göz önünde tutulduğunda anne adayının kendine nasıl baktığının çok önemli olduğu da anlaşılmaktadır. İyi beslenme birinci şarttır; araştırmalar sigara kullanımının bebekte gelişim bozuklukları, özellikle hiperaktivite ile çok bağlantılı olduğunu göstermektedir. Tüm bunların yanında, annenin duygusal durumu da bebeğin gelişimi üzerinde etkilidir. Aşırı korku, öfke, stres bebeklerde aşırı hassaslığa yol açabilmektedir. Yoğun duygular, annede bebeğin dolaşım sistemine giren bazı maddelerin üretilmesine neden olur. Ancak, bu durumu değişmez bir kader olarak algılamamak gerekir, doğumdan sonra atılacak bir çok adım, durumun çocuk açısından daha olumlu hale getirlmesine yardımcı olabilir. 

ÇOCUĞUMUN YAKINDA KARDEŞİ OLACAK NELER YAPMALIYIM?

Bir kardeşe sahip olmak, çocukta çok karışık duyguların ortaya çıkmasına neden olabilir. Çocuğun kafasında kendi durumuyla ilgili bir çok soru işareti uyanacaktır. Anne-babanın yapacakları çocukları arasında sağlıklı bir bağ kurulmasını sağlayabilir. Nelere dikkat etmeli?
a. Doğumdan önce, aileye bir bebek katılacağı hakkında mutlaka bilgi verin 
b. Doğumdan hemen önce doğum sırasında ve doğumdan hemen sonra, çocuğun yaşam düzeninin nasıl olacağını onunla konuşun.
c. Bebek, eve geldikten sonra, sanki böyle bir şey olmamaış gibi davranmak yerine, bebeğin ve çocuğun birarada olabileceği ortamlar yaratın, çocuğun kardeşi için bir şeyler yapmasına izin verin.
d. Kardeşlerin birarada zaman geçirmeleri için ortam yaratın. Büyük kardeş, bebeğin öğretmeni, koruyucusu, yol göstericisi olabilir.
e. Çocuğa her zaman özel olduğunu hissettirin. 
f. Çocuğunuzla başbaşa, sadece ona özel zamanlar geçirmeye çalışın.
g. Çocuklarınızı birbirleriyle karşılaştırmayın.
h. Kardeşler arasındaki ilişkiye mutlaka bir takım kurallar getirin, örneğin bir tartışma, kavga anında neler olacak? Kavga durumunda taraf tutmamaya çalışın, koyduğunuz kuralları devreye sokun.
i. Yaşları büyüdükçe, çatışmalarını kendi aralarında çözümlemelerine olanak tanıyın. Kardeş ilişkisi, dış dünyanın küçük ölçekte bir provasıdır. Bu nedenle ne kadar doğal yaşanırsa o kadar keyifli ve öğretici olabilir.