Obsesif Kompulsif Bozukluk

‘Bir, iki, üç, dört………..Önce yatağın dört köşesine dokunalım.  Sonra da üzerindeki tozları iyice silkeleyelim.  Ve şimdi de yorganı tarafından iyice sıkıştıralım.  Önce ayak uçları, sonra yan taraflar…. Evet, artık uyuyabilirim’ diyerek yatmadan işlerini bitirdi Can.

Rahatlamıştı.  Sonra gözlerini tavana dikerek düşünmeye başladı.  Artık iyice abartmıştı galiba.  Önceleri hafif hafif başlayan takıntılar giderek şiddetlenmeye başlamıştı.  Basketbol oynarken de içinden gelen bir ses ‘yere dokun’ diyor ve dokunmak için içinde korkunç bir baskı hissediyordu. Yere dokunmadan edemiyor ve bu durum hem antrenörünün hem de arkadaşlarının dikkatini çekiyordu.  Antrenörü geçen maçta  ‘Maçı senin yüzünden kaybettik, maçın ortasında durup yere dokunuyorsun, bir dahaki maça çıkmayacaksın!’ diyerek onu kötü bir şekilde azarlamıştı.

Artık kendini toparlamalıydı.  Ama nasıl?  Çok saçma olduğunu bildiği halde, bunları yapmaktan kendini alıkoyamıyordu.

İçindeki ses ‘ Dediklerimi yaparsan şanslı olacaksın, yapmazsan ailenden birini kaybedeceksin.’ gibi şeyler söylüyordu ona.  Birden geçenlerde izlediği film geldi aklına.  Filmdeki adamda ellerini 20-30 kez yıkama ihtiyacı duyuyordu; filmde bu adamdan ‘obsesif-kompulsif’ olarak bahsediliyordu.  Yoksa Can’ın takıntıları da buna benzer bir şey miydi?

En iyisi bu konuyu rehber öğretmenime açayım, eminim onun bu konuda bir fikri vardır diyerek uykuya daldı.

Obsesif Kompulsif Bozukluk Nedir?

Zamanın boşa harcanmasına yol açacak derecede ciddi, belirgin sıkıntılara yol açan ve/veya çocuğun/gencin günlük işlerini yerine getirmesinde bozulmaya neden olan, takıntılı düşünce (obsesyon) ve davranışlar (kompülsiyon)dır.

Çoğu hallerde, obsesyon ve kompülsiyon bir arada görülse de, kimi hallerde kişinin takıntısı obsesyon (düşünce) veya kompülsiyon (davranış) ağırlıklı olabilir.

Belirtileri:

Obsesyon ön planda ise:
  • Çocuğun, istemediği anlarda gelen, belirgin kaygı ve endişeye yol açan, tekrar eden düşünceleri vardır. (Örneğin: İstemediği halde aklına kötü düşüncelerin gelmesi gibi).
  • Bu düşünceleri, dürtüleri ve imgeleri, gerçek yaşamda karşılaştığı sıkıntılara gösterdiği tepkilerin ötesindedir.
  • Bu düşünceleri baskılamak, önem vermemek ve başka düşünceleri onların yerine koymak yönünde ciddi bir çabası söz konusudur.
  • Bu düşünceleri kendi zihninin bir ürünü gibi görme eğilimi vardır.
Kompülsiyon ön planda ise:
  • Çocuğun, obsesyonuna tepki olarak ya da kendini alıkoyamadığı için sergilediği tekrarlayan davranışları vardır. (Örneğin: El yıkama, defalarca kontrol etme gibi).
  • Bu davranışları sıkıntıdan kurtulmaya, sıkıntıyı azaltmaya veya korku yaratan bir durumdan korunmaya yöneliktir. Ancak bu davranışlar, sıkıntı ya da korku yaratan duruma oranla çok aşırı düzeydedirler (Örneğin: Bir yere dokunduğu için 15 dakika boyunca el yıkamak gibi).
  • Obsesyon ve kompülsiyonlar, çocuğun belli sıkıntılarını hafifletmek üzere ortaya çıkmalarına rağmen, belirgin bir sıkıntıya neden olurlar ve zamanın çoğunun boşa geçmesine yol açarlar. Kişi; okulunda, günlük yaşamında yapması gereken işlere yeterince vakit ayıramamaya baslar ve bir kısır döngü içine girer.

Obsesif kompülsif Bozukluk genellikle ergenlik döneminde ortaya çıksa da, çocukluk çağında da gözlenebilir. Bu durum, yavaş yavaş olduğu gibi aniden de ortaya çıkabilir. Birçok kişide, alevlenen ve yatışan bir seyir izler, stres dönemlerinde artması beklenir.

Obsesif kompülsif özelliklere pek çok kişide rastlanır. Ancak, bu belirtiler, kişinin günde en az bir saatini alıyorsa, yoğun bir sıkıntı yaratıyorsa, günlük işlerini yerine getirmesini engelliyorsa, sosyal ilişkilerinin bozulmasına neden oluyorsa, ailenin çocuğu bir uzmana yönlendirmesinde yarar vardır.

Obsesif kompülsif özelliklere sahip bir çocuk/genç, çoğu zaman düşündüklerinin ve yaptıklarının mantıkla çok bağdaşmadığını bilir, ancak bunları yapmaktan kendini alıkoyamaz, çünkü bu takıntılı davranışlar, onun kaygı düzeyini azaltmasına yardımcı olur. Aksi takdirde, çocuk karşılaşacağı kaygı düzeyiyle baş edemeyeceğine inanır. Bu nedenle kendi kendine yapabilecekleri konusunda fazla bir seçeneğe sahip değildir. Anne-babalara düşen ise, çocuğun takıntılı davranışlarını fazla desteklememek ve çocuğun çok az düzeyde kaygı yaşamasına izin vermektir.

OKB Belirtilerini Tarama:
  • Bazı kelimeler veya düşünceleri aklından atamadığın, sık sık onları düşündüğün oluyor mu?
  • Aklına sık sık aile bireylerine veya sevdiklerine bir şey olacağı (hastalanacakları veya ölecekleri vs.) düşüncesi geliyor mu?
  • Hiçbir  sebep yokken ailenden birine veya kendine zarar verebileceğin düşüncesini düşünüyor musun?
  • Bazı şeyleri sık sık sayma ihtiyacı hissediyor musun?
  • Birinin dokunduğu bir şeye dokunmak veya kullanmak seni rahatsız ediyor mu?
  • Ellerini kirlenmemiş olsa bile sık sık yıkıyor musun? (Ellerini temiz tutmak için sık sık yıkıyor musun?
  • Eşyalarının mutlaka durması gereken özel yerler var mı?,
  • Ödevlerini düzgün yapabilmek için çok zaman harcayıp zamanında bitiremediğin oluyor mu?
  • Odanda ihtiyacın olmadığı halde çok fazla eşyayı (dergiler, kullanılmış kağıtlar, eski oyuncaklar, kutular vs.) bir gün lazım olur diye tutuyor musun?
  • Kötü şanstan kurtulmak için yaptığın belli hareketler var mı? (Bir yere girmeden sayı söylemek, kaldırım çizgilerine basmamak, yolun hep belirli tarafından yürümek.)
Kaynak: Leyton Obsessional Inventory Child Version (LOI – CV)
Etiketler Çocuk davranış dürtü düşünce Etiketler genç imge kaygı düzeyi kısırdöngü kompülsiyon Leyton Obsessional Inventory Child Version Obsesif Kompulsif Obsesif Kompulsif Bozukluk obsesyon sıkıntı tekrarlayan davranış