Psikolojik Travma ve EMDR

Yetişkinlerde Travma

Yetişkinlerde Travma

Zorlayıcı ya da travmatik olay yaşayan kişilere faciadan sonra sağ kalmış insanlar olarak bakabiliriz. İçlerinde her sağlıklı insan gibi esneklik, adaptasyon kuvveti, iyileşme gücü ve başa çıkma mekanizmaları vardır. Eğer süreç doğru işlerse bu başa çıkma mekanizmaları kişiyi eski normal, sağlıklı haline döndürecektir. Yaşanılan travmatik bir olay sonrasında neredeyse herkes stres tepkileri verir ve bu tepkiler bir süre devam eder. Ama sonuçta bir süre sonra ortam ve yaşam büyük oranda eski rutin işleyişine doğru yönelir. 

Travmatik Bir Yaşantı Sonrasında Hangi Duygular Yoğunlaşır?

Kişi, zorlayıcı ya da travmatik bir yaşantı sonrasında iç dünyasını yakından gözlemlerse yaşadıklarının üç ana duygu etrafında toplandığını görür:

  • Bir kısmı “sorumlulara” yönlendirilmiş ancak büyük bölümü hedefe yönlendirilmemiş yoğun bir öfke
  • Varsa kayıplara ilişkin yoğun üzüntü
  • Olayın tekrarlanabileceğine yönelik yoğun korku hissi

Bu üç ana duygu özellikle ilk dönem çok belirgin olarak görülür. Buradaki yönlendirilmemiş yoğun öfke, üzüntü ve korku kişileri bloke edebilir. 

Kriz Dönemlerinde Görülebilen Travmatik Stres Tepkileri

Zorlayıcı bir yaşantı sonrasında ilk görülen tepki şok tepkisidir. İlk şok atlatıldığında korku, endişe, suçluluk, pişmanlık, öfke, karamsarlık, panik, çaresizlik, utanç gibi karmaşık duygular kişiyi zorlar. Travma sonrası stres tepkileri beş ana başlık altında toplanabilir.

Fiziksel Tepkiler

  • Mide bulantısı, Kusma vb. sorunlar
  • Yorgunluk
  • Kalp çarpıntısı
  • Göğüs ağrısı
  • Titreme
  • Bayılma hissi
  • Baş dönmesi
  • Baş ağrıları

Duygusal Tepkiler

  • Kaygılı olma
  • Üzüntü
  • Depresif duygu durumu
  • İnkar
  • Korku
  • Suçluluk
  • Panik
  • Hayal kırıklığı
  • Kızgınlık

Zihinsel Tepkiler

  • İlk şok
  • Bellekle ilgili sorunlar
  • Dikkatsizlik
  • Kabuslar
  • Araya giren düşünceler
  • Yönünü bulamama
  • Eskileri hatırlayamama
  • Sorun çözememe
  • Yanlış kararlar
  • Uyku bozukluğu

Davranışsal Tepkiler

  • Kendini geri çekme
  • Kıpır kıpır olma
  • Ani davranışlar
  • Alkol ve madde alımı
  • Çabuk tepki verme
  • Başkalarını suçlama
  • Yeme sorunları
  • Kolayca korkma

Sosyal Tepkiler

  • İş – okul, arkadaşlık ve evlilik ilişkilerinde sorunlar
  • İnsanlardan uzaklaşma
  • Aşırı yargılayıcı ve suçlayıcı olma
  • Her şeyi kontrol altında tutma isteği

Travma Sonrası Durum Ne Zaman Ciddiye Alınmalıdır?

Yaşanılan en son olayın üzerinden yaklaşık olarak üç ay geçtiyse ve yukarıda anlatılan tepkilerin bir kısmını bir ay boyunca sürekli olarak yaşamışsanız ve bu yaşadıklarınız iş, okul, arkadaşlık, evlilik, özel ilişkilerinizde bozulmalara yol açıyorsa profesyonel bir yardım almanız önemlidir.

Yaşanan Sorunların Süreklilik Kazanmaması İçin Neler Yapabilirsiniz?

Dikkat edilmesi gereken önemli bir olgu kişiler arası farklılıklardır. Unutmamalıyız ki HERKES AYNI TEPKİLERİ AYNI ZAMANDA VE AYNI DEVAMLILIKTA GÖSTERMEZ.

Eğer zorlayıcı ya da travmatik bir yaşantıya maruz kalındıysa aşağıdaki üç adım çok önemlidir

  • KORUNUN: Yaşanan travmatik olay sonrası yemek yeme, su içme, uyuma gibi temel ihtiyaçları mutlaka karşılamaya çalışın, yani kendinizi koruyun.

  • HAREKETE GEÇİN: Yaşanan travmatik olay sonrasında kendinizi korumak için yapmanız ve yapmamanız gerekenleri önceden öğrenin ve harekete geçin.

  • TEMAS KURUN: Aileniz, arkadaşlarınız ya da ulaşabildiğiniz resmi görevlilerle temas kurun. Olayı anlatın, mümkün olan en kısa zamanda ihtiyacınız olan uzmanlara ulaşın.

Bize Ne Yardımcı Olabilir?

Travmatik ya da zorlayıcı bir olaydan sonra öncelikle kendinize zaman tanıyın. Hiçbir şey hemen ve bir kerede normale dönmeyecektir. Bunun için kendinize karşı sabırlı olun.

Duygularınızı paylaşın. Bu sayede sosyal çevrenizden yardım alma olanağınız olur. Eğer yaşanan büyük bir afet ya da olaysa bir tek sizin olağanüstü bir süreç yaşamadığınızı kavramanız çok önemlidir. Tüm bu süreç içinde çevrenizle dayanışma içinde olun.

Sizi meşgul edecek yardım çalışmalarına, hayatınızı düzene koymanıza yardım edecek yapıcı faaliyetlere katılın. Unutmayın ki siz hareket ettikçe olumsuz duygular sizden uzak duracaktır. Küçük işler büyük problemlerimizi aşmamızda bize çok yardımcı olacaktır.

Mutlaka ve mutlaka alkol ve diğer uyuşturucu maddelerden uzak durun. Rahat uyumak için alınacak bir kadeh bir süre sonra “olmadan uyunamaz” bir hale dönüşebilir. Bu tür dönemlerde “her zamanki” standartlarımız bile riskli olabilir. Her koşulda alkol ve diğer uyuşturucu maddelerden uzak durun.

Duygusal olarak yakın gelecekte sizleri nelerin beklediğini bilin, bilgi edinin. Bazı durumlarda “yöneticiler” bilgi vermekten kaçınabilir. Bu tür bir süreçte doğru bilgi kişinin kendisini hazırlamasına, adapte olmasına kolaylık sağlayacaktır. Olay öncesi edinilecek doğru bilgilenme ise hem olay anında, hem de sonrasında sizi koruyacaktır.

Örneğin, evinde tatbikat yapmış bir aile deprem sırasında hiç hazırlığı olmayana göre çok daha az panik ve kargaşa yaşayacaktır. Farklı bir olgudaysa örneğin, tecavüze uğrayan bir kadın kendisi için ne kadar zor olursa olsun yıkanmamalı ve en kısa sürede tıbbi yardıma ulaşmalı ve adli tıp aracılığıyla “kanıtların” vücudunda bulunmasını sağlamalıdır. Bu durum daha sonrası için çok önem arzetmektedir.

Zorlayıcı ya da travmatik bir olaydan sonra çok zor da olsa suçluluk duygunuzla ilgili aklınıza gelen veya başkalarının size söylediği teselli edici yaklaşımları reddetmemeye çalışın. Her gün için önceliklerinizi belirleyin. Her birini tek tek ele alın. Günlük rutin işleyişinize dönmeye çalışın. Ve tabii ki en önemlisi kendinizi “çaresiz” olarak görmeyin.

Ayrıca “Hayatınızda değişmeyen ne var?” sorusuna yanıt üretebilmek önemlidir. Bunun için de süreklilikleri koruma ve devamlılığı sağlama en önemli adımdır.

Süreklilik Prensibi 

Yedi ana başlıkta devamlılık sağlanmalıdır.

  • Kognitif Devamlılık (Bilgilendirme)

Yaşanan sürece, fiziksel vb. şartlara ve yakın geleceğe dair doğru bilgiler edinin. Bazen yetkili konumda olanlar paniğe yol açmamak ya da sorunu büyütmemek adına bilgi vermekten kaçınabilirler fakat önceden yeterli ve doğru bir şekilde alınan bilgilendirme, kişilerin kendi başlarının çaresine bakabilmelerine veya çözüm üretebilmelerine olanak tanır. Aksi takdirde daha büyük zorluklar ve panik yaşanır.

  • Rol Devamlılığı

Rollerimizi küçük işlerle belirlemeye çalışmak başlangıç için önemlidir. Bir iş yaptıklarında çok basit bile olsa kişiler, sürecin yarattığı olumsuz duruma konsantre olmak yerine kendilerini farklı kanallara yönlendirebilir. Yalnızlaşma yerine insanlarla iletişime geçmek ve yardımlaşmak bozulan anlamlandırma sürecini yeniden kazanmakta önemli bir unsurdur.

  • Sosyal Devamlılık

Arkadaşlarınızla ve diğer sosyal çevrenizle bağlantı kurmak, sürekliliğin yeniden kazanılabilmesi için önemli bir adımdır. Yalnız kalmayan ve sosyal desteği kaybetmeyen kişiler, başa çıkma becerilerini çok daha kolay harekete geçirebilmektedir.

  • Tarihi Süreklilik

Ana temanız sürecin anormalliğidir. Süreç anormal ise bu süreç içinde verilen tepkileri “normal” olarak görebilmeniz; “Ne oluyor, hasta mıyım, çıldırıyor muyum? vb.” gibi sorulara paniğe kapılmadan "“Yine eskisi gibiyiz, bunlar anormal duruma verilen normal tepkiler” gibi sağlıklı yanıtlar üretebilmenize bağlıdır.

  • Duygusal Süreklilik

Önemsendiğinizi hissetmek ve öncelikle anlattıklarınızın dinlenilmesi size çok iyi gelecektir. Kişilere “Seni anlıyorum, biliyorum” diyerek yaklaşılması tepki yaratır çünkü kişiler bu tür durumlarda kendilerini bu tür bir durumla karşılaşmış dünyadaki tek kişi olarak algılama eğilimindedirler. “Değişmeyen ne var?” sorusu sorulabilecek en kilit sorulardan bir tanesidir. Sizler onlara varolanları gösterebilmelisiniz.

  • Psikolojik Devamlılık

Gevşeme çalışmalarının yapılması ve bedensel aktivitelerin teşvik edilmesi ilk adımda yapılabilecek olanlardır. Bozulan anlamlandırma sürecinin yeniden kazanılması için yapılacak diğer destek çalışmaları psikolojik devamlılık içinde çok önemlidir. Bunların yanında doğru bir danışmanlık alınabilmesi için profesyonellere yönlendirme yapılması gerekenler arasındadır.

  • Fiziksel Devamlılık

Sağlık ekiplerinden tıbbi destek sağlanması ilk adımdır. Kişinin uykusunu mümkün olan en düzenli bir şekilde sağlaması, yeme düzeninin korunması vb. konular için fiziksel aktivitelerin önemi çok fazladır. Bedenin hareketi “işe yarama” durumunun en somut göstergesidir.

Yaşamınızı Tekrar Rotasına Sokabilirsiniz.

Travmatik ya da zorlayıcı bir olaydan sonra yaşamınızı tekrar rotasına sokabilirsiniz. Bu süreç içinde bu zorlayıcı yaşantının getirdiği birikim ve deneyimlerle, hayatınızın önceliklerini değiştirebilirsiniz. Bu yeni dönemde hayatınızda anlamsız bulduğunuz şeyleri devreden çıkararak daha özgür olabilirsiniz.

Bugünü yaşamaya daha çok önem verebilir ve hayatta çok sıradan karşıladığınız olayları takdir etmeye başlayabilirsiniz. Sizin için önemli olan kişilerle daha derin ilişkiler kurabilirsiniz.

En önemlisi tüm bu zor süreç boyunca gösterdiğiniz tepkileri normal kabul edebilirsiniz. Kısacası böyle zor ve olumsuz bir olay yaşamınızı olumlu olarak da etkileyebilir.

Travmanın Olumlu Etkileri

Birçok insan böyle bir olaydan sonra kendi güçlerinin ve kapasitelerinin farkına varırlar. Böyle durumlarda inanılmaz bir dayanıklılıkla ve dirençle zor duruma karşı hareket etmeye çalışırlar. Sonuçta eskiye göre ne kadar farklı koşullar olursa olsun sürece adapte olurlar. İnsanoğlunun ne kadar muhteşem bir adaptasyon yeteneği olduğunun farkına varılır.

Böyle zorlu süreçler sonrasında çok sık rastlanan ifadeler arasında şunlar yer alır

  • “Zor durumlarla baş etmeyi öğrendim.”
  • “Hayatımda önem verdiğim şeyler değişti.”
  • “Meğerse bütün dünya bize / bana düşman değilmiş.”
İçeriği Paylaş:

Benzer İçerikler:

Travma Nedir?

Travma, günlük yaşantımızda sık kullanılan kelimeler arasına girmeye başlarken, sadece stres düzeyini arttıran olaylara verdiğimiz ad olabilmekte; buna karşın, ...

EMDR Nedir?

EMDR Nedir? EMDR (Eye Movement Desensitization and Reprocessing) ilaç ve hipnoz kullanılmadan yapılan bir psikoterapi uygulamasıdır. Terapist, danışanın...

Çocuk ve Gençlerde Travma

Yetişkinlerin Çocuğun Travmayı Algılamasındaki Rolü Çocuğunuzun başından travmatik bir olay geçtiğinde ya da travmatik bir duruma hep birlikte mar...

EMDR-TR

EMDR-TR, Türkiye’de EMDR Terapisinin klinik uygulama ve akreditasyonu için standartlar koymayı Eğitim programları...