Basında Dbe

Her yıl 23 Nisan’da çocuklarımızı makamlara oturtuyor, onların gelecekteki meslekleri ile ilgili temennilerde bulunuyoruz. Peki, çocuklara gelecekleriyle ilgili rol biçerken ne kadar adil davranıyoruz? DBE Davranış Bilimleri Enstitüsü’nden Uzman Psikolog AyÅŸen Kayahan, ebeveynlere çocuklarına yaptıkları kariyer yönlendirmeleri konusunda tavsiyelerde bulundu.

Çocuklara hediye edilen 23 Nisan Ulusal Egemenlik ve Çocuk Bayramı’nda, ilk ve orta öğretim okullarından seçilmiÅŸ bazı çocuklar, kamu yöneticilerinin makamlarına kısa süreli de olsa oturtulur. Onlara bu yetkiyle ne yapacakları sorulur. Makamın asıl sahibi, çocuÄŸun yanında, sanki onun talimatlarını bekleyen bir bürokrat gibi bekler; bu kısa müsamere boyunca, çocuÄŸun kendisine vereceÄŸi ‘fazla büyük’ direktifleri not alır. Çocuk, önceden kendisine öğretilmiÅŸ mesajları kameralar önünde dile getirir. Barış, yoksullukla mücadele, adil yönetim, v.b. temennilerde bulunan çocuk, alkışlar eÅŸliÄŸinde bu kısa saltanatına veda eder. Bu tekrarlanarak sıradanlaÅŸmış sahne, çoÄŸumuz için, Türkiye’de çocuÄŸa verdiÄŸimiz önemin bir göstergesi olarak algılanıyor olabilir. Ama bu tiyatroda çocuklarımız için tasavvur ettiÄŸimiz gelecek konusunda yaptığımız hatalar, onlara sunduÄŸumuz doÄŸru tercihlerden daha fazla gibi görünüyor” diyen DBE Davranış Bilimleri Enstitüsü Çocuk ve Genç Psikolojik Danışmanlık Merkezi’nden Uzman Psikolog AyÅŸen Kayahan ebeveynlerin çocuklarını yetiÅŸtirirken özellikle kariyer seçimleri konusunda yapmamaları gereken önemli noktalara dikkat çekiyor.

“Ebeveyn olarak, ister istemez çocuÄŸumuz için ‘iyi bir gelecek’ hayal ederiz. Bu istek son derece doÄŸaldır. Ancak ‘iyi bir gelecek’ kavramının kendisi hem kiÅŸilere göre deÄŸiÅŸmekte hem birçok belirsizlik içermektedir” diyen AyÅŸen Kayahan, “Birçok ebeveynin çocukları için öngördükleri gelecek, kendilerinin isteyip gerçekleÅŸtiremedikleri hayallerden oluÅŸur. Kendi hayallerini çocuÄŸunun gerçeÄŸe dönüştürmesini istemek doÄŸal bir arzudur. Ancak bu eÄŸilim, çoÄŸunlukla çocuÄŸun kiÅŸiliÄŸini göz ardı etmeye varabilen bir dayatmaya dönüşebilir. Böylelikle çocuÄŸu için ‘Ä°yi bir gelecek’ planı yapmak, ebeveynlerin hırslarının bir uzantısı haline gelebilir. Bu durum, fark edilmeden, iyi niyetlerle bezenmiÅŸ bir baskıya dönüşebilir. ÇocuÄŸa olumlu olduÄŸunu düşündüğümüz hedefler sunmakla bu hedefleri gerçekleÅŸtirmesi yönünde baskı uygulamak arasındaki çizgi sandığımızdan incedir” diyor.

Hayaller Toplumsal Gerçeklerle Örtüşmeli

Çocuk için kurulan gelecek hayalinin, zamanın ihtiyaç ve toplumsal eÄŸilimlere göre ÅŸekillendiÄŸini unutmamak gerektiÄŸine deÄŸinen AyÅŸen Kayahan, “Ä°yi gelecek olarak kabul ettiÄŸimiz hedeflerin, ‘makbul meslekler’ olarak varsaydığımız edinimlerin, tamamen kendi özgür irademizin ürünü olmadığını, her dönemin modalarına göre bizi saran bazı deÄŸerler tarafından yönlendirildiÄŸini bilmemizde yarar vardır. Hatta popüler kültürdeki bazı ürünlerin belli eÄŸilimleri tetiklediÄŸi, belli meslekleri moda haline getirebildiÄŸini bile söyleyebiliriz. Meslek seçmek bir hayat tarzı seçmek anlamına gelir. Birçok çalışkan ve yüksek not ortalamasına sahip öğrencinin, yalnızca bu özelliÄŸinden ötürü tıp veya bilgisayar mühendisliÄŸi alanına yönelmesi için ailesi ve öğretmenleri tarafından baskı gördüğünü biliyoruz. Oysa meslek tercihi, çoÄŸunlukla, çocuÄŸun geri kalan bütün hayatını derinden etkileyecek bir seçimdir. Makbul meslekler olarak görülen alanlar, maddi kazanç vaat eden ve sosyal statüsü yüksek olarak kabul edilen uzmanlıklardır. Bir çocuÄŸun zihinsel becerileri, yetenek alanları, kiÅŸilik özellikleri her zaman makbul kabul edilen ve ebeveynlerinin onu yönelttikleri uzmanlık için uygun olamayabilir. Her bireyin özgül bir varoluÅŸ birimi olduÄŸunu hatırlarsak, insanın kendi yetenekleri ve kiÅŸilik özellikleriyle uyumlu mesleklere ve hayat tercihlerine yönlendirilmelerinin önemi ortaya çıkar” dedi.

DoÄŸru Meslek Mutlu Ä°nsan

Türkiye’de, çoÄŸu zaman ne okulda ne aile içinde çocuÄŸun kiÅŸisel beceri ve eÄŸilimleri dikkate alınarak bir yönlendirme yapılmadığı için, makbul sayılan mesleklerin eÄŸitimini almış ama sürdürdüğü hayat tarzında mutsuz olan birçok bireye rastlayabildiÄŸimize dikkat çeken AyÅŸen Kayahan, “Meslek yalnızca iÅŸ deÄŸil, yaÅŸamı da bir kalıba sokar. Ebeveynlerin, gelecekte mutsuz olacak bireyler yetiÅŸtirmemek için çocuklarının yetenek, eÄŸilim ve kiÅŸilik özelliklerini bilmeleri ve buna göre yönlendirme yapmaları gerekir. MesleÄŸin geliri kuÅŸkusuz önem arz eder. Ancak, meslek tercihi kiÅŸiye mutluluk verecek bir hayat sunmuyorsa, maddi boyut, birinci derecede önemli deÄŸildir. DiÄŸer yandan, mesleki seçimleri, kiÅŸilik özellikleriyle uyumlu olan bireylerin, kendi alanlarında maddi anlamda da tatminkâr bir düzeyi yakalamaları son derece mümkündür.

Kariyer, toplumsal olarak önceden belirlenmiÅŸ ve garantilenmiÅŸ bir kalıp deÄŸil, her bireyin yetenek, eÄŸilim, ilgi ve kiÅŸilik özelliklerine göre ÅŸekillenen bir hayat güzergâhıdır” dedi.

“Çocuk için kariyer planı, ne onu baskılayarak ne de seçimi tamamen onun deneyimsiz isteÄŸine bırakarak yapılabilir” diyen AyÅŸen Kayahan, “Asıl önemli olanın, çocuÄŸu onun zihinsel kapasitesine, yeteneklerine, ilgi alanlarına ve kiÅŸilik özelliklerine uygun bir mesleÄŸe yönlendirmek olduÄŸunu unutmamalıyız. ÇocuÄŸumuz için ‘iyi bir gelecek’ onun mutlu olabileceÄŸi bir gelecektir. DoÄŸru seçimler de mutluluÄŸumuzun anahtarıdır. ÇocuÄŸumuzun kiÅŸiliÄŸini ve yeteneklerini iyi tanımalı, bu yönde ona doÄŸru tercihler yapmasında yardımcı olmalıyız. Moda, makbul ya da bizim hayallerimizden ibaret olan kariyer tercihleri, onu yalnızca mutsuz edecektir” dedi.

Bu noktada DBE olarak ‘Kariyer Planlama Programı’nı geliÅŸtirdiklerini anlatan Kayahan, “Hem okul öncesi hem de 8. sınıf sonrası uygulayabildiÄŸimiz bu test bataryası ile çocukların, gençlerin, yetiÅŸkinlerin mesleki eÄŸilimlerini belirleyebiliyor, meslek seçiminde yani doÄŸru kariyer planlamasında onlara yardımcı olabiliyoruz. Yetenek alanlarını (sözel, sayısal, soyut, mekanik ve mekansal), motivasyon ve ilgi alanlarını, 24 alt alandan oluÅŸan kiÅŸilik özelliklerini bu bilimsel ölçeklerle deÄŸerlendiriyor, gençlerin sahip olduÄŸu beceri ve yetkinlikleri kullanarak baÅŸarılı olabilecekleri meslekleri belirliyoruz. Böylece hem yeteneÄŸe hem ilgi alanlarına hem de kiÅŸiliÄŸe uygun meslekleri öneriyoruz. Özellikle gençlerin ve ailelerin yoÄŸun ilgi gösterdiÄŸi bu program, mutlu, kazançlı ve keyif alınan bir yaÅŸamın planlanmasında bir yol göstericidir” dedi.

Hürriyet Aile / Nisan 2017

http://www.hurriyetaile.com/fotogaleri/cocuk/ebeveynin-hayali-cocugun-meslegi-olmasin-3177