Çocuk ve Genç

Çocukların sosyal, duygusal ve biliÅŸsel geliÅŸimlerinde “oyun”un rolünden ve onlarla nasıl oyun oynamak gerektiÄŸinden söz etmiÅŸtik. Oyun oynarken saÄŸlayacağınız önemli kazançlardan biri; çocuÄŸunuzun güçlü yanlarını, nelerden keyif aldığını, nelere “kimse ona söylemeden”, “hiç yapması gerekmediÄŸi halde” yöneliyor olduÄŸunu görme fırsatınızın olmasıydı.

Çocuklarda, üç farklı alan birbirine paralel olarak geliÅŸiyor; akademik öğrenme, fiziksel ve duygusal anlamda büyüme ve kiÅŸilik ve ahlak geliÅŸimi. AraÅŸtırmalar, çocukların bu alanlardaki güçlü yanlarını fark ettikleri zaman ilerleme kaydettiklerini gösteriyor. Jennifer Fox, çocukların güçlü yanlarını üç kategoride ele alıyor; aktivite, öğrenme, iliÅŸkiler. Bu, alışkın olduklarımızdan farklı bir sınıflandırma, çünkü “içerik”ten bağımsız. Bu önemli bir nokta, çünkü genellikle çocuÄŸumuzun güçlü yanları dendiÄŸinde, örneÄŸin “fizikte iyi ama edebiyatta iyi deÄŸil” gibi ayrımlar yapıyoruz ve buradan yola çıkarak çeÅŸitli yönlendirmelerde bulunuyoruz. Halbuki bir adım daha alta, derine gitmek gerekiyor, çünkü fizikte iyi olup matematikte iyi olmayışı aslında hayata uygulanabilir, daha genellenebilir bir bilgi vermiyor bize.

Güçlü yanları gösteren aktiviteler

Aktivite anlamında çocuğunuzun güçlü olduğu yanları keşfetmek için iyi bir gözlemci olmak, sorular sormak gerekiyor. Güçlü yanları gösteren aktiviteler:

1. Doğuştan sahip olunan, sonradan yetenek ve becerilere dönüştürülen aktivitelerdir.


2. Yaparken çok keyif alınan ve iyi yaptığın şeylerdir.


3. Genel ve kapsamlı olmaktan çok, spesifik aktivitelerdir. Spesifik olmakla birlikte, birçok farklı aktiviteye dökülebilirler.

ÖrneÄŸin yedi yaşında bir kız çocuÄŸunun, kimsenin kullanmadığı renkli teneke kutuları topladığını düşünelim. Onların her biri ile müthiÅŸ bir itina ile ilgileniyor, özenle saklıyor ve bundan büyük bir keyif alıyor. Biz de anlamıyoruz bunu neden yaptığını. O ise bunu ona kimse söylemediÄŸi halde “içten gelen bir dürtü ve keyif” ile yapıyor. En güzel kutuları seçiyor, neden yaptığını o da bilmiyor. Burada söze dökülmesi gereken, bu kız çocuÄŸunun “kutuları toplamak” gibi bir güçlü yanının olmasından çok, “insanların dikkat etmedikleri, önemsemedikleri detayları yakalama” gibi bir güçlü yanının olduÄŸudur. Bu güçlü aktivite özelliÄŸi, onun hayatını birçok yerde etkileyebilir, bu yönünü bir bilim insanı olmaktan tutun, sanat eleÅŸtirmeni ya da ameliyathane hemÅŸiresi olmaya kadar, hayatın her noktasında kullanabilir.

Öğrenme açısından güçlü yanlar

Çocuklar çok ciddi bir öğrenme becerisi ile doÄŸuyorlar. Hiç durmadan yeni ÅŸeylerle karşılaşıyor, sözlü ve sözsüz konuÅŸma sistemlerini müthiÅŸ bir hızla yerleÅŸtirip kullanıyorlar. Belli bir yaÅŸ döneminde, yaklaşık 3-15 yaÅŸlar arasında, bir ÅŸekilde kullanılmayan, yani bir sinir ağına baÄŸlanmayan, aktive edilmeyen beyin hücreleri giderek sinyal güçlerini yitirip sönüyorlar. AraÅŸtırmacının deyimiyle “budanıyorlar”. Bu da ÅŸu demeye geliyor: 15 yaşına kadar sahip olduÄŸu yeteneÄŸi yetiÅŸtirdiyse ne ala, daha sonra bir yetenek “üretmek” mümkün olmuyor.

Ä°ÅŸin bu yanını en iyi sanat okulları, konservatuarlar ve spor dünyası bilir. Herkes herhangi bir enstrümanla birkaç ÅŸarkıyı çalmayı öğrenebilir ama Londra Senfoni Orkestrası’nda baÅŸkemancı olmak apayrı bir yetenek, hatta birkaç yetenek gerektirir. Sanat dünyasının kendine özgü “oyunlarını” iyi oynamak da buna dâhildir. EÄŸitim sektörünün tamamı; okulu, öğretmeni, annesi ve babasıyla çocuÄŸumuzun olmayan yeteneklerini geliÅŸtirmekle meÅŸgul olur. Ä°ÅŸ dünyası da bundan farklı deÄŸildir. Çalışanımızın “zayıf” ya da daha az incitici olmak istersek, “geliÅŸtirmesi gereken yetkinliklere” odaklanır ve bütün eÄŸitim stratejileri buna göre oluÅŸturulur.

Öğrenme biçimi ve yetenekler

Her çocuk kendine has bir biçimde öğreniyor. Bunu destekleyen araÅŸtırmalar iyice birikmiÅŸ durumda. Ä°leri görüşlü eÄŸitimcilerden John Dewey bile zamanında, eÄŸitimin en önemli iki unsuru olarak öğrenen kiÅŸinin deneyimini ve sorgulamayı ortaya atarak, eÄŸitimin sadece eÄŸitimciden öğrenciye bir bilgi aktarımı olduÄŸuna dair görüşlere karşı çıkmıştı. Buna dayanarak, öğrenme sürecinin büyük oranda çocuÄŸun kendi bireysel özellikleri (yetenekleri) ile ÅŸekillendiÄŸini söyleyebiliyoruz. Ãœstelik öğrenme envanterleri ile yapılan araÅŸtırmalar, 34 deÄŸiÅŸik öğrenme stili olduÄŸunu, bunların beÅŸ çeÅŸit farklı kategoride toplandığını gösteriyor. Bunlar:

1. Çevresel


2. Duygusal


3. Sosyolojik


4. Fiziksel


5. Psikolojik öğrenme stilleri.

Çocuklar, kendi öğrenme stillerini ortaya çıkardıklarında, daha verimli ve anlamlı hayatlar sürebiliyor ve diÄŸerleri ile iletiÅŸim kurma yöntemlerini geliÅŸtirebiliyorlar. Ne yazık ki bugün, birçok çocuk sadece ne ÅŸekilde öğrendiÄŸini bilmediÄŸi için eÄŸitim hayatında baÅŸarısızlığa uÄŸruyor. Ä°liÅŸkilerle ilgili güçlü yanlar, bu yanları çocuÄŸunuzda nasıl keÅŸfedebileceÄŸiniz ve bunların çocuÄŸunuzun hayatına katacaklarına önümüzdeki hafta deÄŸineceÄŸiz…

Emre Konuk,  Uzman Klinik Psikolog - DBE Davranış Bilimleri Enstitüsü - Kurucu BaÅŸkanı