Emre Konuk

Geçen hafta iş yerinde psikolojik taciz, yıldırma, iş yerinde zorbalık ve iş yeri travması olarak adlandırabileceğimiz davranışları “mobbing” ile eş anlamlı kullanmıştık. Aslında bu davranışlar iş yerinde bir kişiye sistematik olarak baskı yapılarak onun performansının düşürülmesini ve sonunda iş yaşamından dışlanmasını ve ayrılmasını hedefleyen davranışlardı.

Her iş yerinde ve her organizasyonda mobbing’e rastlanabildiğini bu davranışların listesine bakınca daha iyi anlayabiliyoruz. Daha da ötesi; galiba “mobbingsiz” bir gün geçmiyor gibi. Ceza yasasına girebilecek olanları dışarıda bırakarak bir kaçına bir daha göz atalım:
• Sözünüz sürekli kesilir
• Yüzünüze bağırılır ve yüksek sesle azarlanırsınız
• Yaptığınız iş sürekli eleştirilir
• İnsanlar arkanızdan kötü konuşur
• Hakkınızda söylentiler çıkar
• Dini veya siyasi görüşlerinizle alay edilir
• Kararlarınız sürekli eleştirilir

Yukarıdaki davranışların yaygınlığına ve geçen haftaki listeye bakarak pek çok durumda tacizin tanımının şirket kültürüne ve yöneticinin veya işverenin kafasındaki kritere göre değiştiğini söylemek mümkün. Bu yüzden çalışanların, özellikle de yöneticilerin bu davranışlar üzerine bilgi sahibi olması gerekmektedir.

Yönetimin Rolü

Mobbing’in devam etmesinde en büyük etkenlerden biri yönetimin mobbing şikayetlerini hiçe sayması, hatta mobbingcilerin başlattığı dedikodu ve çamur atmalardan etkilenerek kurbanın durumuna karşı duyarsız kalmalarıdır. Yönetim aktif olarak da mobbing eylemine katılabilir ve kurumda mobbing yapıldığını örtbas eder.

Kurban Mobbing’i tetikleyici bir davranış göstersin veya göstermesin, kurum yönetimi durumdan haberdar olabilmeli ve Mobbing davranışına karşı önlem alabilmek veya zamanında müdahale edebilmek için çalışanlarını ve yöneticilerini bu alanlarda eğitmesi ve çalışanlar arası olası çatışmaları daha Mobbing’e dönüşmeden çözümlemek için yöntem ve prosedürler geliştirmelidir.

Mobbing Kişiyi Nasıl Etkiler?

Mobbing doğurduğu sonuçlar açısından travmatik bir süreçtir. Günlük rutin işleyişi bozan, beklenmedik bir şekilde gelişen, dehşet, kaygı ve panik yaratan, kişinin anlamlandırma süreçlerini bozan olaylar, travmatik yaşantılar olarak tanımlanabilir. Uzun süre Mobbing’e uğramış bir kişinin yaşadıkları insan eli ile oluşturulmuş travmaya iyi bir örnektir.

Tüm travmatik süreçlerde olduğu gibi Mobbing’in kurban üzerindeki etki derecesinin; Mobbing’in şiddeti, süresi, sıklığı ve benzer travmaları daha önce yaşayıp yaşamadığı gibi nedenlere bağlı olarak değiştiği görülüyor. Tıpkı ağır bir psikolojik travma (deprem, yangın vs.) yaşamış insanların yaşadıkları duruma verdiği farklı farklı tepkiler gibi, Mobbingin insanlar üzerinde bıraktığı etki de kişiden kişiye göre değişiyor.

Uzun süreli duygusal tacize uğrayan kişi, Travma Sonrası Stres Bozukluğu (TSSB) yaşıyor olabilir. Bu durumda bu rahatsızlığın habercisi olan ağır stres belirtilerini gösterecektir. Eğer gereken önlemler alınmazsa bu tepkilerden bir kısmı kalıcı hale gelebilir. Makul bir süre geçtiği halde tepkilerde iyiye gidiş görülmezse profesyonel bir yardımın gündeme gelmesi, ya da en azından bir görüş alınması önerilebilir.

Kaynaklar

1. Çobanoğlu, Ş. (2005). İş Yerinde Duygusal Saldırı ve Mücadele Yöntemleri. Timaş Yayınları: İstanbul.
2. Davenport, N., Schwartz, R. D., & Eliot, G. P. (2003). Mobbing: İşyerinde Duygusal Taciz. Sistem Yayıncılık: İstanbul.
3. http://www.mobbingturkiye.com/
4. http://www.mobbing-usa.com/

29.04.2007