Çocuk ve Genç

Çocuklar pandemi döneminin sıkıntılarını henüz atlatamamışken, hepimizi derinden etkileyen orman yangınlarının acısını hissettiler, haberleri dinlediler ve endişeye tanıklık ettiler. Sadece yangına yakın yerlerde bulunan çocuklar değil tüm çocukların doğal afetlerin yaratacağı endişeyle baş edebilmeleri için, duygularının ciddiye alınması, afetin neden/sonuç ilişkisinin doğru anlatılması ve güvende hissetmelerinin sağlanması gerekli. DBE Davranış Bilimleri Enstitüsü Çocuk ve Genç Psikolojik Danışmanlık Merkezi Bölüm Başkanı Klinik Psikolog Gülşah Ergin, başta yangın olmak üzere doğal afetlerin çocuklar üzerindeki olası etkilerini ve çözüm yollarını paylaştı.

Çocuklar tarihi bir deÄŸiÅŸim sürecine tanıklık ediyorlar. Tüm dünyayı etkisi altına alan küresel ısınma ve iklim deÄŸiÅŸikliÄŸi süreci, beraberinde sıradışı doÄŸa olaylarını ve afetleri de getiriyor. Çocukları, sadece ülkemizde deÄŸil, dünyanın her yerinde artış gösteren doÄŸal afetlerle ilgili saÄŸlıklı bir biçimde bilgilendirmek, neden ve sonuç iliÅŸkisini anlayabilecekleri ÅŸekilde anlatmak ve hepsinden önemlisi güvende hissetmelerini saÄŸlamak ailelerin en önemli sorumlulukları arasında yer alıyor. 
DBE Davranış Bilimleri Enstitüsü’nden Klinik Psikolog GülÅŸah Ergin Yangın, çocuklara bilgi vermenin onları rahatlatacağına ve kaygılarını azaltacağına dikkat çekerek “Yangın, çocuklara diÄŸer doÄŸal afetler çerçevesinde anlatılabilir. DoÄŸal afetlerin düzensiz ve çoÄŸunlukla önceden kestirilemeyen doÄŸa olayları olduÄŸu söylenebilir ve örnekler üzerinden çocukla sohbet edilebilir” dedi.
Güven duygusunu destekleyin 
Klinik Psikolog GülÅŸah Ergin çocukların bir olayı travmatik bir deneyim olarak yaÅŸaması için illa o olayı birebirde yaÅŸaması gerekmeyeceÄŸini; o olaya ÅŸahitlik etmenin, o olayla ilgili yaÅŸananları duymanın ve hatta yaÅŸananları ekranda görmenin de çocuklarda travmatik bir etki yaratabileceÄŸini söyledi. Ergin, bir bireyin fiziksel ve psikolojik kapasitesini aÅŸan her ÅŸeyin travmaya dönüşebileceÄŸini ifade ederek, “Travmatik bir olaydan sonra tüm çocuklar aynı tepkileri aynı zamanda göstermeyebilirler. Her çocuk için “olaÄŸan” hallerinin dışına çıkan her türlü davranış ve duygu deÄŸiÅŸimi dikkatle takip edilmelidir. İçe kapanma, eskiden yapabildiÄŸi bir ÅŸeyde gerileme, genel bir korku-kaygı veya öfke hali, aşırı hareketlilik, bedensel semptomlar travmatize olmuÅŸ çocuklarda sıklıkla görülen belirtilerdendir. Travmatik bir deneyim yaÅŸayan çocuÄŸun en çok “güven” ve “güvende hissetme” duyguları zedelenir. Bu nedenle fiziksel ve duygusal olarak çocuÄŸun yanında olmak, onu sevdiÄŸimizi söylemek, “ÅŸimdi” güvende olduÄŸuna özellikle vurgu yapmak çok önemlidir. Neler olduÄŸu, ÅŸimdi ne durumda olunduÄŸu konusunda bilgi verilmesi ve yaÅŸananlar karşında “Ben de çok üzüldüm. Ben de çok korktum” gibi cümleler ile kendi duygularımızın da paylaşılıyor olması yine çocuÄŸu çok rahatlatacaktır. Ayrıca çocuklara oyun ve eÄŸlence için fırsatlar yaratılması da onların iyileÅŸme süreçlerini hızlandıracaktır” dedi.

Haberleri izlemek sarsıcı olabilir
Klinik Psikolog GülÅŸah Ergin haberlerin çoÄŸu kez gündemin en kötü, en etkileyici yanlarına odaklandıklarını ve içeriklerin çocuklar için çok sarsıcı ve çok üzücü olabileceÄŸine deÄŸindi ve “Yayınlanan haberlerin çocuklara deÄŸil büyüklere yönelik hazırlandığını unutmamalıyız. Çocukları direkt olarak haberlere maruz bırakmamak daha doÄŸru olacaktır. Bununla birlikte çocuklar yine de etraftan bir ÅŸeyler duyuyor olabilir. Çocukları ülkemizde ve dünyamızda olan gündem hakkında yaÅŸlarına uygun olacak ÅŸekilde bilgilendirmek, soruları varsa sorularını yanıtlamak ve duygularını ifade etmek konusunda onlara yardımcı olmak çok önemlidir” dedi.
Duygularını hafife almayın
Toplumun her kesimini etkileyen ve gündemi tümüyle kaplayan doÄŸal afet süreçlerinde çocukların duygularını hafife almamanın kritik önem taşıdığını söyleyen Ergin “Çocuklara “Korkulacak ya da üzülecek bir ÅŸey yok.” demek doÄŸru bir yaklaşım deÄŸildir. Tam tersi böyle durumlar karşısında korku ve üzüntü hissetmek çok normal bir durumdur. Korku içinde olan bir çocuÄŸa “Sen ÅŸimdi böyle ÅŸeyler duydun/gördün, anlayamadın, ondan çok korktun.” ya da “Böyle ÅŸeyler olduÄŸu için çok üzüldün, kafan çok karıştı.” demek çok daha doÄŸru bir yaklaşım olacaktır. Böylelikle çocuÄŸa duygularını ifade etme konusunda destek olunurken aynı zamanda da onun sakinleÅŸmesi saÄŸlanmış olacaktır. Ayrıca böyle durumlarda yardım kaynakları hakkında bilgi vermek de çocukları çok rahatlatacaktır: ‘Åžimdi orada itfaiyeciler, polisler, doktorlar var. Herkes ellerinden geleni yapıyor.’ gibi açıklamalar yapılabilir” dedi.

Önce güven sonra farkındalık
GülÅŸah Ergin afet dönemlerinde önceliÄŸin güven oluÅŸturmak olduÄŸunu, fakat iklim deÄŸiÅŸikliÄŸinin gelecekteki olası etkilerini çocuklarla paylaÅŸmanın da faydalı olabileceÄŸine vurgu yaptı. “Çocuklar var olan küresel deÄŸiÅŸimin sorumlusu deÄŸiller ve onlara taşıyabileceklerinden fazla sorumluluk yükleyemeyiz. Yine de tüketim, çevre koruması, orman, aÄŸaç ve hayvan sevgisi, su ve enerji kullanımı gibi konularda dikkatli olmalarını saÄŸlayacak bir bilgilendirme oyun mantığında onlara aşılanabilir. Öncelikle rol model olmak, örneÄŸin unutulan ışıklarla ilgili teftiÅŸ görevini çocuklara vermek, daha az kâğıt kullanımını desteklemek gibi ev içi aksiyonlar sürdürülebilir bir geleceÄŸin inÅŸasına katılımlarını saÄŸlayabilir” dedi.