Çocuk ve Genç

Günümüzde çok tartışılan ve konuşulan bir konu olan şiddet sadece ülkemizde değil birçok toplumda da aynı şekilde gittikçe büyüyen bir sorun haline gelmiştir. Seyrettiğimiz dizilerden sokaktaki sıradan yaşantılara kadar geniş bir yelpazede görebileceğimiz bu olgu kaçınılmaz bir şekilde çocukları da etkilemektedir. Son zamanlarda çarpıcı boyutlarda gözlemlenen çocuklardaki şiddet gösterileri sadece kendilerine değil anne, baba ve arkadaşları gibi yakın çevrelerine de yansıtılmaktadır. Bu noktada üzerinde durulması gereken nokta çocukların bu duruma hangi sebeplerle geldikleri ve nasıl durdurulabilecekleridir.

Saldırganlık  küçük yaÅŸlardan itibaren sıkça görülen bir tepki biçimidir. Çocuk ihtiyacı duyduÄŸu güvenlik, mutluluk yada baÅŸka bir gereksinimini bu ÅŸekilde karşılamaya çalışabilir. Bu yaÅŸ döneminde yetiÅŸkinlerden ihtiyaç duyduÄŸu ilgiyi yaşıtlarına vurarak, onları ısırarak, eÅŸyaları fırlatarak, tekmeleyerek, tükürerek ve zarar vermeyi amaçlayan tehditler ÅŸeklinde sözel saldırılarda  bulunarak giderme yolunu seçebilirler.

Kişilerin, çok küçük yaşlardan itibaren problemlerin çözümünde bazen de ortada hiçbir sebep yokken şiddet içeren davranışlar sergilemeleri birçok değişik nedene bağlı olabilir. Örneğin bazı bilim adamları beynin merkezi sinir sisteminin ve endokrin sisteminin saldırganlığa yol açtığını öne sürerken bazı bilim adamları da beyinde saldırganlığa neden olan merkezlerin dışında beyindeki tümörlerinde saldırganlığa yol açtığını savunmaktadırlar. Kalıtımsal faktörlerinde saldırgan ve şiddet içeren davranışlarda etkili bir zemin hazırladığı düşünülmektedir.

Bu görüşlerin yanı sıra çocukların gösterdiÄŸi ÅŸiddeti besleyen bir diÄŸer ana kaynak da çevresel faktörlerdir. Çocuk içinde bulunduÄŸu sosyal çevreden özellikle ailesinden çok etkilenir. Anne ve babasını model alan çocuk için, öfke ve saldırganlık düzeyini kontrol edemeyen ve bunu saÄŸlıksız ÅŸekilde ifade eden model davranışlar ona  hem sözle hem de fiziksel saldırganlığı ve katı bir ÅŸekilde eleÅŸtiriyi öğretir. Evde dayak yiyen bir çocuÄŸun kardeÅŸini veya okul arkadaÅŸlarını dövmesi kaçınılmazdır.  Bu durumda çocuÄŸa herhangi bir ceza vermeden önce anne ve babanın evdeki tutumlarını iyice gözden geçirmesi gerekir. Bununla birlikte çocuÄŸun ÅŸiddet içeren davranışlarına anne-babanın tepkisinin nasıl olduÄŸu da çok önemlidir. ÇocuÄŸun herhangi bir konudaki istekleri bu tip davranışlar yapınca yerine getiriliyorsa, çocuk isteklerini yaptırmada saldırganlığı bir araç olarak görmeye baÅŸlar. Bu yolla isteklerinin yerine getirildiÄŸini gören çocuk bu davranış kalıbını öğrenir. ÖğrenilmiÅŸ bir davranışın yeniden yapılandırılması yeni bir davranışın öğretilmesinden daha zorlu olacağı için anne ve baba bu konuda çok dikkatli olmalıdır. Aile yapılarındaki deÄŸiÅŸik tutumlar da çocuktaki saldırgan ve ÅŸiddet içeren tutumları desteklemektedir. Oldukça katı bir disiplin anlayışına sahip olan, çocuÄŸun herhangi düşüncesini ortaya koymasına izin vermeyen, kendi düşüncelerini dayatan, onun adına kararlar alıp uygulamaya çalışan aile yapılarının isyankarlığa ve saldırganlığa neden olduÄŸu görülmektedir.

Genetik ve aile faktörlerinin yanı sıra,  küçük yaÅŸlardan itibaren hayatımızı etkisi altına alan televizyon programları da çocukların üzerinde oldukça etkili bir faktördür. Her gün seyrettikleri ve tamamen zararsız görülen çizgi filmler zaman zaman hiç de masum olmayabilirler. Birçok hayali kahraman, hemen her macerada ÅŸiddet uygulamakta ancak hepsinden kurtulmakta ve sonra da yeni maceralara atılmaktadırlar. Bunları izleyen özellikle okul öncesi çocukları, oyunlarında bu kahramanları taklit etmekte onlara benzemeye çalışmaktadırlar. Çizgi film izlemek, 3-6 yaÅŸ arasındaki çocukların düş güçlerini geliÅŸtirme için önemli olmakla birlikte ana baba denetiminde izlenmesi gereken ve çeÅŸitli açıklamalar yapılması gereken bir etkinliktir.

Birçok değişik sebebi var olabileceği şiddet içeren davranışları engellemek için anne ve babaların dikkat edebilecekleri bazı önemli noktalar vardır:

• Katı bir disiplin anlayışından uzak durarak çocuÄŸun kendini uygun bir ÅŸekilde ortaya koymasına izin vermesi,

• Aile içinde demokratik bir düzen kurularak dengeli bir bağımsızlık modeli saÄŸlaması,


• Anne-babanın çocuÄŸa saldırganlık modeli olmadan, kendi karşılarına çıkan problemleri ÅŸiddet içermeyen yollarla çözmesi,


• ÇocuÄŸun uyması gereken kuralların ve içinde bulunduÄŸu sınırların kendinin algılamasına uygun bir ÅŸekilde anlatılması,


• ÇocuÄŸa sosyal olgunluÄŸuna uygun çeÅŸitli sorumluluklar verilmesi, baÅŸarabileceÄŸi kadar görev veya sorumlulukların baÅŸlatılması ve  bitirmesinin saÄŸlanması,


• Çocukla ilgilenip onunla iletiÅŸim kurularak ve kaliteli zaman geçirip gerektiÄŸi ölçüde kontrol edilmesi ve çocuÄŸun büyüyen potansiyeline ulaÅŸmasında yardımcı olunması,


• Öncelikle çocuÄŸu iyi tanıyarak kapasitesine uygun beklenti içine girilmesi ve ihtiyaç duyduÄŸu gereksinimlerinin saÄŸlanması


• ÇocuÄŸa, ÅŸiddet içeren davranışının dezavantajları gösterilip, bu yolla isteklerini elde edemeyeceÄŸini, tam aksine istediÄŸi ÅŸeyleri kaybettiÄŸini görmesi ve yaÅŸaması,


• ÇocuÄŸun izlediÄŸi televizyon programlarının kendi yaşına uygun olmasına ve  içeriÄŸinde olumlu karakterlerin yer almasına  dikkat edilmesi gerekmektedir.

Merve Soysal Başa, Uzman Klinik Psikolog - DBE Çocuk ve Genç Psikolojik Danışmanlık Merkezi