Çocuk ve Genç

Stres günlük olarak etrafımızı kuşatır. Trafik yoğunluğundan işteki projelerimize, finansal veya sağlık endişelerimize, ve dünyada gelişen yeni olaylara kadar günlük hayatımızın gereklilikleri hem pozitif hem negatif stres üretir. Stres yükleyiciler (stres yapmamıza sebep olan şeyler) fiziksel, duygusal, teorik ya da çevresel olabilir. Düğün ve işte terfi almak gibi pozitif olaylar bile strese sebep olabilir.

Negatif ya da pozitif, bir ÅŸey kesinlikle var ve bu stres vücutta endiÅŸe seviyesini artırıyor. Stres altında olduÄŸumuz zaman “kaç ya da savaÅŸ” tepkisi harekete geçiyor. Kalp atış hızını ve kan basıncını artırıyor. Bazen uykusuzluk çekmenize ya da nefes alamayacakmış gibi hissetmenize de sebep olabiliyor. Genellikle stres yükleyici etken ortadan kalktığı zaman bu tepkiler hafifleyebiliyorken, sürekli ya da sabit stres altındaki kiÅŸilerde uzamış ya da kalıcı stres tepkileri geliÅŸebiliyor. Buna toksik stres deniyor ve çocukları da tıplı yetiÅŸkinlerdeki gibi etkileyebiliyor.

Çocukta Stresin Etkileri

Bir çocuk toksik stres ile yaşadığı zaman diyabet, obezite, kalp problemleri, kanser ve diğer hastalıklarda artış olur. Buna ek olarak, bir çocuğun sigara, depresyon, madde kullanımı ve bağımlılığı, ergen hamileliği ve/veya cinsel yolla bulaşıcı hastalığa yakalanma, intihar ve aile içi şiddet durumlarının gerçekleşme ihtimali artıyor. Aynı zamanda daha saldırgan veya bir saldırıya mağdur olma eğilimi de bulunuyor.

Hastalık Kontrol ve Önleme Merkezleri (Centers for Disease Control and Prevention – CDC) tarafından yapılan çalışmalar gösteriyor ki bir çocuk sık sık ya da devamlı olarak strese maruz kaldığında, mesela ihmal, istismar, iÅŸlevsiz aile ya da aile içi istismar gibi ÅŸeylere uÄŸradığında, ve yetiÅŸkinlerden yeterli destek alamadıklarında, beyin yapıları gerçekten kısırlaşıyor ve organ sistemleri zayıflıyor. Sonuç olarak stresle yaÅŸayan çocuklar hayat boyu sosyal ve saÄŸlık problemleri riski altında oluyorlar.

CDC’nin çalışmasına katılan 17,000 katılımcıdan üçte ikisi Olumsuz Çocukluk YaÅŸantıları (Adverse Childhood Experiences)’ı 1 ya da daha yüksek olarak bildirdi. Bu kiÅŸilerdense %87’si birden çok olumsuz çocukluk yaÅŸantısı geçirdiÄŸini. Ä°hmal veya zorbalıktan çocukluk cinsel istismarına ve hatta boÅŸanmaya kadar uzanan 10 travma tipini ölçerek ve skorlayarak araÅŸtırmacılar, çoÄŸunlukla beyaz ve orta sınıftan olan katılımcılarının kronik hastalık riskinin deÄŸerlendirmesini yapabiliyordu. Sonuçları gösterdi ki toksik stres problemi sadece belli bir etnik gruba ait veya yoksulluk çeken çocukları etkilemiyor. Her kesimden çocuklar bütün yaÅŸamlarını etkileyecek olan yüksek OÇY skoruna sahip olabiliyor.

Stresin Belirtileri

Toksik strese maruz kalan çocuklarda görülenler:

• Yetersiz geliÅŸmiÅŸ yürütücü iÅŸlev becerileri
• Kendi üzerine düşünme ve otodüzenleme eksikliÄŸi
• Kısıtlı dürtü kontrolü
• Uyumsuz baÅŸa çıkma becerileri
• Yetersiz stres kontrolü

Devamlı toksik strese maruz kalmış çocuklarda yapılan araştırmalar aşağıdakilerin olasılığının daha yüksek olduğunu gösteriyor:

• Okulda öğrenme konusunda sıkıntılar
• YetiÅŸkinlere güvenme, saÄŸlıklı iliÅŸkiler kurmada zorluk ve yetiÅŸkinlikte boÅŸanma ihtimalinin artması
• SaÄŸlıksız davranış vakalarında artış, örneÄŸin cinsel deneyimlemeler ve güvenli olmayan cinsel birliktelikler, yüksek risk içeren sporlara katılma, sigara içme, madde ve alkolün kötüye kullanımı.
• Depresyon bozuklukları, travma sonrası stres bozukluÄŸu (PTSD), davranışsal bozukluklar ve hatta psikoz vakalarında artış.
• Kalp hastalığı, obezite, diyabet, kanser ve yüksek intihar riski gibi yetersiz saÄŸlık çıktıları.

Toksik Stres için Yardım

Çocuklarda toksik stresin önüne geçme ve azaltmanın yolu farkındalıktan geçiyor. OÇY’nin etkileri bilindiÄŸi için Amerika’da bir çok eyalet kendi araÅŸtırmasını yürüttü. Bazı ÅŸehirler hayatları deÄŸiÅŸtirebilmek için çalışma grupları oluÅŸtururken, diÄŸerleri çocuk doktorları, okullar, günlük bakım merkezleri ve adalet sistemi ile tarama programları oluÅŸturmak için çalışıyor.

Çocukları toksik stresten korumak için aile düzenini güçlendirmeyi amaçlayan çocuk ve aile odaklı çok yönlü bir yaklaşım gerekiyor. Tedavi, stres azaltıcı ve çocuğun veya ailenin strese olan tepkisini sağlamlaştırmaya yönelik müdahaleler ve uygulamalar içeriyor.

Daha fazla program oluşturuldukça, araştırmacılar, çözümlerin sadece ailelere odaklandıkları ve çocuğa yönelik olmadıklarında bile çocuklara fayda sağlayabileceklerini bulmuşlardır. Bu büyük olasılıkla ailenin çocukla olan değişmiş etkileşimi sonucu çocuğun kendini daha güvende hissetmesinden kaynaklanıyor. Ebeveyn sınıfları, aile temelli programlar, ebeveynler için sosyal kaynaklara erişim, akran desteği ve telefon desteği yararlıdır. Bilişsel davranışçı terapi ve yoga ile farkındalık gibi rahatlama metotları da bu duruma yardımcıdır.