Çocuk ve Genç

Günümüz koşullarında çocuklar daha erken yaşta okula gitmekte, teknolojik araçlara daha kolay erişim sağlamaktadır. Hal böyle olunca çocukların tek başlarına oyunlar oynaması, yaratıcı aktiviteler oluşturmaları eskisine göre daha seyrekleşmiştir. Oysa çocukların bir yetişkin tarafından kısıtlanmadan ve herhangi bir şey öğrenme kaygısı yaşamadan serbestçe oynadıkları hayali oyunlar, gelişimin çok önemli bir parçasını oluşturmaktadırlar.

GeliÅŸimsel süreçlere bakıldığında çocuÄŸun hayal gücü geliÅŸiminin oyun kurma becerilerinin geliÅŸimiyle paralel olduÄŸu görülmektedir. Ä°lk yılarlıda çocuk fiziksel becerilerine dayanan oyunlar oynarken daha sonraki yıllarda bu oyunlar yerlerini somut ve soyut oyunlara bırakırlar. Ä°lk dönemlerde çocuklar hareket becerilerine yönelik olarak atma, tutma, koÅŸma, tırmanma oyunlarını daha çok oynarlar ve zevk alırlar.  Bu tür oyunlar çocukların fiziksel geliÅŸimlerini destekler ve motor koordinasyon becerilerini arttırmalarına yardımcı olur.

Özellikle ilk iki yılda fiziksel oyunlar oynayan çocuklar, sonraki yıllarda yavaÅŸ yavaÅŸ sembolik oyunlar oynamaya baÅŸlarlar. Zihin ve dil geliÅŸimine paralel olarak geliÅŸen soyut düşünme becerisi hareketli oyunlardan hayali oyunlara geçiÅŸin temelidir. Hayali oyunlara çocuklar, en yakınlarındaki kiÅŸileri taklit ederek baÅŸlarlar. Telefonla konuÅŸmak, çocuk bakmak ve yemek yapmak gibi oyunlar günlük yaÅŸantımızdan örnekler olup, sık görülen hayali oyunlardandır. Çocukların taklit etmelerine dayalı olduÄŸu için bu oyunlara “–mış gibi” oyunlar da denmektedir.

Çocukların çevrelerindeki kiÅŸileri taklit etmeleriyle baÅŸlayan hayali oyunlar ilerleyen yaÅŸlarda çok daha karmaşık ve yaratıcı özellikleri olan hayali oyunlara dönüşür. Çocuklar artık bu dönemde nesneleri gerçek amaçları dışında da kullanmaya baÅŸlarlar. BoÅŸ bir kutu bebek evine dönüşebilirken, bir tahta parçası kayık olabilir. Bu tür oyunlardaki konu ve roller çocuÄŸun düşünce akışına göre ÅŸekillenir ve sürekli deÄŸiÅŸerek oynanmaya devam edilir. Bu tür oyunlar çocuÄŸun hayal gücüyle ortaya çıkar. Çocuk artık “anne sen öğretmen ol” diyerek kendisine ve çevresine uygun gördüğü rolleri verir. ÇocuÄŸun gerçek hayattan edindiÄŸi deneyimler hayal güçleri ile birleÅŸir sadece onların kontrol ettikleri bir hayal dünyasının yaratılmasına yardımcı olur. Bu oyunlar onların dünyasını anlamaya ve hislerinin farkında olmamıza olanak saÄŸlar.

AyÅŸegül Moral, Uzman Psikolog - DBE  Davranış Bilimleri Enstitüsü Ã‡ocuk ve Genç Bölümü