Çocuk ve Genç

Annesi, “Sorunumuz, kızım çok rahat yalan söylüyor” diye baÅŸlamıştı. Peki nasıl yalanlardı acaba bunlar;  “ödev yok” diyor. Gözümün önünde yaptıklarını “ben yapmadım” diyebiliyor. ArkadaÅŸlarına kardeÅŸi olacağını söylüyor ama yok böyle bir durum. Çocuksa “hayatta en çok bir kardeÅŸim olsun istiyorum annem babam da olur dediler” diyor. Anne’ye “doÄŸrumu bu. 2. çocuk düşünüyor musunuz?”-“ Hayır asla istemiyoruz.”-“ Peki bunu kızınıza net bir ÅŸekilde söylediniz mi?”- Hayır olur diyoruz. Söyleyemiyoruz. Burada kızının yalanından ÅŸikayet etmeye hakkı var mı annenin!

Çocukların yalanları aldatma amacı gütmez. Büyükler gibi bilerek aldatmak amacıyla gerçek yalanlar söylemezler. Çocuk gerçeÄŸi iyi deÄŸerlendiremediÄŸi için, gelebilecek olumsuz tepkilerden korktuÄŸu için,  kendini korumak için, çok istediÄŸini gerçekmiÅŸ gibi hayalinde canlandırdığı için, büyüklerinin yalanlarına tanık olarak bunu model alabildiÄŸi için tam olarak doÄŸruyu aktaramaz.

Hangi Çeşit Yalanlar, Nasıl ve Neden Söylenir

• Küçük çocuklar gerçeÄŸi iyi deÄŸerlendiremediÄŸi için hayal dünyaları çok geniÅŸ olduÄŸu için inanılmaz öyküler anlatırlar.


• Ana babanın yalanına tanık olan çocuk, yalan söylemeyi öğrenir. Dışarı çıkarken onu kandırıp çıkmak. Arkadaşına götürdüğünü söyleyip aşı’ya götürmek gibi


• EleÅŸtirilen, yargılanan, sert tepki gören, mükemmelliÄŸe zorlanan çocuk kendini korumak için yalana baÅŸvurabilir.


• Ä°ÅŸe gitmek istemeyerek. “hastayım” diye sosyal yalanlara tanık olmak.


• DoÄŸru söylediÄŸi halde“Yalan söylüyorsun” diye suçlanan çocuÄŸun kendini deÄŸersiz hissetmesine, agresif olmasına ve yalanı alışkanlığa dönüştürmesine neden olunur.


• BaÅŸkalarının hayranlığını kazanmak amacıyla yalan söylemek onun eksik olduÄŸu durumu görmemizi de saÄŸlar.


• Bir özlemi dile getirmek için kardeÅŸim olacak diyebilir.


• Takdir, onay görmeyen çocuk bu ihtiyacını karşılayabilmek için yalan söyleyebilir.

Gerçeği Bulmak İçin Yalanı Nasıl Önleyebilirsiniz?

• Dürüstlüğün önemini anlaması için  yetiÅŸkinler doÄŸru örnek olmalıdırlar. Çocuklar hangi yaÅŸta olursa olsunlar yaşına uygun bir dil ve yaklaşımla doÄŸruyu söylemek gerekir.

• Aşırı tepki göstermeden, sakin, hoÅŸgörülü, cezası bir yaklaşım gerekir ki sizin öfkenizden korunmak için, yalan söylemeye devam etmesin.


• Koyulan kurallarla çocuÄŸun yaÅŸamını fazla sınırlandırmamalıyız


• Onlardan baÅŸarabilecekleri ÅŸeyleri bekleyiniz.


• ÇocuÄŸa söyleyemediÄŸimiz yalanlarımızı bir baÅŸkasına söylemesi için aracılık yaptırmamalıyız. ÇocuÄŸunuza “Annem yok de” diye telefondaki ile görüşmemek.


• “Bu yaptığın aramızda kalsın baban duymasın”, yaklaşımlarında bulunmamak.


• DoÄŸruyu söyleyince olumsuz yaklaÅŸmamak


• Fiziksel taciz çocukta benlik algısını olumsuz etkiler, yalanı pekiÅŸtirir.


• ÇocuÄŸunuzu diÄŸer çocuklarla kıyaslamayınız.


• ÇocuÄŸunuz, istek, sıkıntı ve kaygılarını sizinle paylaÅŸabileceÄŸi bir iletiÅŸim ortamı bulmalıdır. ÇocuÄŸunuzu dinleyerek, çözüm yollarını bulmasına yardımcı olabilirsiniz.


• Yalan söylediÄŸi için “yalancı” etiketlemesi yapmak, bunun gereklerini yaparak ancak yalanı sürdürmesine yardımcı olacaktır. KiÅŸiliÄŸini davranıştan bağımsız deÄŸerlendirebilmeli onu sevgiyle kabul edebilmeliyiz.


• DoÄŸruyu kontrol ederek denetleyebilirsiniz. “Ellerini yıkadın mı?” yerine “gel güzel ellerini koklayayım”  demek kontrol edileceÄŸini bildiÄŸinden, istenen davranışın yapılmasını saÄŸlayacaktır.

Çocukların  davranışlarındaki olumsuzluklar aslında ebeveynlere verilen mesajlardır. Davranışa odaklanmak yerine bu davranışın sebeplerini, çıkış noktasını görürseniz çözüme de daha kolay ulaÅŸabilirsiniz.

Şeyda Özdalga, Uzman Klinik Psikolog - DBE Çocuk ve Genç Psikolojik Danışmanlık Merkezi