Emre Konuk

Bayağı bir yıllar önce, seanslarda danışanlar burcumu sormaya baÅŸladılar. Önceleri umursamadım. OÄŸlak, dedim geçtim. Zamanla burcumun pek de makbul bir burç olmadığını yüz ifadelerinden çıkarır oldum. Daha doÄŸrusu "OÄŸlak" sözcüğü insanlarda karmaşık bir ruh hali yaratıyordu. ÖrneÄŸin, baÅŸka bir burcun adı geçtiÄŸinde ışıldayan gözler, "OÄŸlak" dendiÄŸinde donuklaşıyordu. Hele soranın eÅŸi OÄŸlak’sa, durumu lehime çevirmek için en az birkaç seansa ihtiyacım olduÄŸunu bilir, ona göre strateji geliÅŸtirirdim. Ne yapayım doÄŸuÅŸtan özürlüydüm. Bana düşen; makul, bakımlı ve olgun bir terapist olarak kafaya takmamaktı. Ben de öyle yaptım. Kaldı ki durumu benden daha kötü olanlar da vardı. Hele ikizler burcu davayı baÅŸtan kaybetmiÅŸti. Zamanla halime şükretmeyi öğrendim.

Ancak araÅŸtırmacı ruhumun verdiÄŸi cesaretle ve belki de yaÅŸadığım seri travmaların sonucu iÅŸin peÅŸini bırakmadım. OÄŸlak burcu için söylenenlerin bir kısmı uyuyor, bir kısmı da uymuyordu. Bunu dile getirdiÄŸimde önceleri susuluyordu. Ama karşı taraf çabuk toparlandı ve "Yükselenini biliyor musun?" demeÄŸe baÅŸladı. Yani bendeki çarpıklık "yükselenim" neyse o yüzden oluÅŸmuÅŸtu. Yükselenimi öğrenmeye hiç bir zaman yeltenmedim. Bana yakışanı yaptım: Son sözü bilim söylemeliydi. Ä°tiraf etmeliyim ki, bu konuyu araÅŸtırma kararımı bir olay fazlasıyla etkiledi. Bir bankanın yeni iÅŸe alınan elemanlarına eÄŸitim veriyordum. 3000 kiÅŸi arasından seçilmiÅŸ 22 genç insan. Söz, kader gibi kiÅŸilik ve burç meselesine geldi. Ben gençler üzerinde bir OÄŸlak olarak bıraktığım olumsuz etkiyi günün ilerleyen saatlerinde nasıl telafi edeceÄŸimin hesabını yaparken, ortaya çıktı ki 22 kiÅŸiden 11’i Koç burcundan. Eh bu kadarı da tesadüf olamazdı.

KiÅŸiliÄŸimiz ve Burcumuz

Önce bu alanda neler yapılmış diye biraz literatüre baktım. Yıllar önce Acar BaltaÅŸ öğrencilere kendi burçlarının raporu diye baÅŸka burçların raporlarını vermiÅŸ. Pek de güzel uyduÄŸunu söylemiÅŸ öğrenciler. Buna benzer yarım düzine araÅŸtırma buldum. Ä°nsanlar bir ÅŸeye inanıyorlarsa, realiteyi inançlarını pekiÅŸtirecek tarzda yorumluyorlardı. Bu beklenmedik bir sonuç deÄŸildi. Ama son darbeyi vuracak araÅŸtırmayı bulamıyordum. Neydi o? “OÄŸlak burcu olan birisi nasıl bir kiÅŸiliÄŸe sahiptir?” diye sorulduÄŸunda, bir takım sıfatlar veriliyordu ya da genel olarak nasıl bir davranış sergilediÄŸi anlatılıyordu. Ä°natçı, titiz, sert gibi. Benim gibi bir adama söylenecek söz mü bunlar...

Neyse, yapılacak iÅŸ insanlara kapsamlı bir kiÅŸilik testi uygulamak ve burçlarla kiÅŸilik özellikleri arasında bir iliÅŸki var mı diye bakmaktı. Bunu bulamayınca bari ben yapayım dedim. 3000 kiÅŸiye 16PF KiÅŸilik Envanteri'ni uyguladım. Sonuç bazı kesimler için üzücü oldu tabii: Hiçbir burcun hiçbir kiÅŸilik özelliÄŸi ile en ufak bir baÄŸlantısı, iliÅŸkisi yoktu. Aslında birkaç kiÅŸilik özelliÄŸinde var gibi gözüküyordu ama biraz kurcalayınca bu iliÅŸkinin burçlarla deÄŸil mevsimlerle olduÄŸunu gördüm. Kusura bakılmasın bilim böyle söylüyor. Ne yapalım ki, herkes ömrünün geri kalanını bu acı gerçeÄŸi kabullenerek geçirmek zorunda kalacak.

Ok yaydan çıkmıştı. Araştırmacı ruhum almış başını gidiyordu. Bu yolculuğu burada bitirmek, gelecek nesillerin vebalini taşımak demekti. Bunu yapamazdım. Nitekim sorular, peşpeşe adeta fışkırırcasına geliyordu: Nasıl oluyor da insanlar batıl inançlara sahip oluyorlar? Bazen inanmadıkları halde sanki inanıyorlarmış gibi niye davranıyorlar? Kişilik özellikleri bir rol oynuyor mu? Falan köyün falan membaından su içen insanlar nasıl oluyor da iyileşebiliyorlar? gibi daha bir sürü soru...

Önce "batıl inançtan" ne anladığımızı dile getirelim. Batıl inancın her ÅŸeyden önce batıl olması gerekiyor. Yani temelsiz ve asılsız. Ä°kinci ÅŸartı da; bilim adamlarının ve insanların genelinin kabullenmemesi. Örnek verecek olursak; bugün ilm-i simya ile altın elde etmeye çalışmak "batıl inanç" olarak kabul edilir. Orta ÇaÄŸ'da ise bilim adamlarının günlük iÅŸleri arasındaydı.

Günümüzden birkaç örnek verecek olursak: Maç başlamadan önce her iki kale direğine üçer kere vuran kaleci, her maça mutlaka aynı çorapla çıkan voleybolcu, ellerini karşısındakinin bedenine yaklaştırdığında şifa verdiğini düşünen "enerjici", bu enerjiden medet uman kişi, kocası terör kurşunlarına hedef olmasın diye astrologla çalışan Nancy Reagen ve kendine göre bir formulle oynayan kumarbazın yaptıkları sayılabilir.

Önümüzdeki hafta: Güvercinlerde Batıl Ä°nanç

10.04.2005

Kaynaklar

Festinger, L., Riecken, H. W., & Scachter, S. (1956). When Prophecy Fails. New York: Harper & Row Vyse, S. A., (1997). Believing in Magic. Oxford Press