Emre Konuk

Ben, iÅŸ dünyasında yönetimlerin ve yöneticilerin, çalışanların yetenekleri ve güçlü yanlarına odaklanmaları gerektiÄŸi üzerine yazdıkça, annelerden çocukları ile ilgili ne yapmaları gerektiÄŸine dair mektuplar alırım. “Sen ÅŸimdi iÅŸ dünyasını filan bırak, çocuÄŸumla ne yapacağım, onu söyle” der gibilerdir her seferinde. Herkesin birbirinin eteÄŸinden çekiÅŸtirdiÄŸi bir dünyada bunun bir hayal olduÄŸunu filan mı düşünüyorlar bilmiyorum.

Neyse biz gelelim çocuklara, annelere ve de bir kısım babalara. Temelde şu sorular sorulur:
1. Yetenek doğuştan mıdır?
2. Olmayan bir yetenek geliÅŸtirilebilir mi?
3. Sahip olduÄŸumuz bir yeteneÄŸi ne zamana kadar geliÅŸtirebiliriz?
4. Geliştirmek için ne yapabiliriz?

Bu soruların tam hakkını vermek burada olanaksız. Bir özet yapıp, “çocuÄŸumuzun sahip olduÄŸu yeteneÄŸi geliÅŸtirmek için ne yapabiliriz” sorusuna en yetkin cevabi veren kaynaklara yönelebiliriz.

1. Evet yeteneklerin genetik mirasla yakın ilişkisi olduğuna dair çok güçlü deliller var. Özellikle ikizlerle yapılan araştırmalar bunu gösteriyor.
2. Olmayan bir yeteneÄŸi geliÅŸtirmek için uÄŸraÅŸ vermek, zamanı pek de verimli kullanmıyoruz anlamını taşır. Hepimiz uÄŸraşırsak piyanoda birkaç parça çalmayı öğrenebiliriz. Ama Royal Philarmony’de konser piyanisti olarak çalacaksak, bu yetenek ister.
3. BildiÄŸimiz ÅŸunlar: Her yeni birÅŸey öğrendiÄŸimizde beyin hücrelerinde yeni baÄŸlar oluÅŸur. Çocukların beyninde bu baÄŸların sayısı yetiÅŸkinlerden çok daha fazladır. Çocuk sahip olduÄŸu yeteneklerle ilgili deneyim fırsatı bulduÄŸunda yani egzersiz yaptığında bu baÄŸlar güçlenir ve adeta beyinde birer “anayol” oluÅŸtururlar. Bunlar çocuÄŸun geliÅŸtirdiÄŸi yetenekleridir.

Çocuğun kullanmadığı, egzersiz yapmadığı yeteneklerle ilgili bağlantılar zamanla budanır. Aynı, bir ağacın güçlü dallar oluşturmasını sağlamak için bir kısım dallarını budamamız gibi. Yeteneğin gelişmesi; başka potansiyel yeteneklerin yok edilmesiyle sağlanır.

Çocuğun hangi yeteneklerle doğduğunu bilmek çoğu zaman imkansızdır. Bu nedenle daha bebekken çocuğun değişik uyarıcılara maruz kalması ve bunun gelişim dönemlerinde sürdürülmesi önerilir. Çocuğun yetenekleri belirgin hale gelmeye başladıkça, yeteneklerini geliştirmek için kullandığımız araçları da ona göre seçmeye başlayabiliriz. Çocuğumuz 15 yaşına geldiğinde artık yeni bir yetenek geliştirmesi, ne kadar uğraşırsa uğraşsın artık mümkün değildir. Daha doğrusu son araştırmalar böyle diyor.

Eskiden bunu hangi araçları kullanarak yapacağımızı bilemezdik. Ama artık çok iyi eÄŸitim almış, deneyimli “GeliÅŸim Psikologlarımız” var. Türkçe’ye her gün çevrilen kitaplar var. Zihinsel geliÅŸimi hedefleyerek tasarlanmış, her yaÅŸ için, hatta yetiÅŸkinler için bile oyuncaklar var.

Çocuğumuzu Budamak

EÄŸitim sistemi, ne yazık ki çocuÄŸun yeteneklerini budamak için tasarlanmıştır. ÇocuÄŸun sahip olduÄŸu yeteneÄŸi keÅŸfedip ona odaklanmak yerine, olmayan yeteneÄŸi geliÅŸtirmeÄŸe çalışır. Yalnızca geliÅŸtirmeÄŸe çalışsa neyse, üst düzeyde performans hedeflenir. Bir iki dersten zayıf giden öğrencinin yaÅŸamı karartılır. Bir çocuÄŸun sayabileceÄŸimiz tüm yeteneklerin, becerilerin ve ilgi alanlarının tamamına sahip olmasını ve üstün performans göstermesini beklemek; çocuÄŸun ruhuna da, beynine de, zihnine de, tabiatına da aykırıdır. Bu ÅŸekliyle okul sistemi olgunlaÅŸarak deÄŸil budanarak çıkılan bir çilehanedir. Çocuklarımızı okulların verdiÄŸi “zararlardan” korumak için elimizden geleni yapalım.

Dilimin sivriliÄŸi konunun öneminden kaynaklanmaktadır. Ä°yi haber ÅŸu: Son 10–15 yılda eÄŸitim sisteminin üzerine oturduÄŸu varsayımları sorgulama ve bu doÄŸrultuda yeni uygulamalar hızla sistemin içine sızıyor. Bu eÄŸilimin iÅŸaretlerini ülkemizde de sevinerek gözlemliyoruz.

Haftaya, çocuğumuzun öne çıkan, belirgin yetenekleri varsa nasıl bir tavır alacağız?
16.12.2007