Çocuk ve Genç

Birçok aile için, anaokuluna alışma süreci sancılı bir dönemdir. Özellikle veda zamanı geldiğinde bir çocuğun gözyaşları içinde annesinin ya da babasının gidişini protesto etmesi, onlar gitmesin diye haykırması yürek burkan ve her iki taraf içinde çok zor anlardır. Peki, bu hep böyle olmak zorunda mıdır? Bir çocuğun kreşe ya da yuva hayatına alışmasının daha kolay bir yolu yok mudur?

EÄŸer çocuÄŸunuzu anaokuluna göndermek istiyorsanız ve bunu yaparken onun aÄŸlamasını, kendini terk edilmiÅŸ gibi hissetmesini istemiyorsanız; bunun yerine gideceÄŸi anaokuluna / kreÅŸe yavaşça ve güvenli bir yolla alışmasını arzu ediyorsanız doÄŸru makaleyi okuyorsunuz.

Almanya’da bilimsel çalışmalar sonucunda oluÅŸturulmuÅŸ Berlin Modeli (Laewen, Andres & Hedevari, 2003) çocukların güvenli ve mutlu bir biçimde kreÅŸ hayatına baÅŸlamalarının yolunu gösteriyor. Bu model temelini psikolojideki baÄŸlanma teorisinden (Attachment Theory, John Bowlby, 1969) alır ve çocuÄŸun kayıp duygusu ya da terk edilmiÅŸlik hissi yaÅŸamadan anaokulu/ kreÅŸ gibi yeni bir ortama güvenle baÄŸlanmasının yöntemini gösterir. Nasıl mı?

Çocukların ortalama 10 gün içinde kreşe alışmalarını kolaylaştıran Berlin Modeli 3 ana evreden oluşur:

1. Temel Evre:

Bu evre, ebeveynin ve çocuÄŸun, anaokulunu / kreÅŸi tanımak ve oraya ısınmak amacıyla kreÅŸte birlikte geçireceÄŸi ilk 3 günü kapsar. 1. gün 1 saat, 2. gün 2 saat ve 3. gün 2-3 saat boyunca çocuk, annesinden aldığı güvenle yeni ortamını, öğretmenini ve arkadaÅŸlarını tanır ve terk edilme korkusu yaÅŸamadan etrafını keÅŸfetmek için motive olur. Öte yandan öğretmen de çocuÄŸu gözlemleme ve onunla yavaşça iliÅŸki kurma fırsatı bulur. Çocuk, bu 3 gün boyunca kreÅŸteki diÄŸer çocuklarla oynaması için zorlanmaz ve aktivitelere katılması onun isteÄŸine bırakılır. Anne ya da baba varlığıyla yeni bir ortamda bulunan çocuÄŸa güven telkin eder.

2. Sağlamlaştırma ve Ayrılma Evresi:

Bu evre 4. ve 10. günler arası yaşanan zaman dilimini kapsar. Bu evrede amaç çocukla öğretmeni arasında oluşan güven ilişkisinin sağlamlaştırılmasıdır. Çocuk kabul ettiği sürece öğretmen onunla yakın bir ilişki kurar, ona öğle yemeğini yedirir, onunla oynar. Bütün bunlar sırasında ebeveyn kendini arka planda tutar ve aktif olarak hiçbir şeye karışmaz. Sadece fiziksel olarak oradadır. İlk ayrılık denemesi 4. gün yaşanır. Yarım saat gibi kısa bir süre için ebeveyn çocuğuna veda eder ve çocuğun kendisini göremeyeceği yakın bir yerde bekler. Bu ilk ayrılık denemesinde çocuğun vereceği tepki, onun yuvaya alışma süreciyle ilgili ilk ipuçlarını da verir. Eğer çocuk, annesinin gidişinden aşırı rahatsız olmuyorsa ve kendi başına aktif davranabiliyorsa muhtemelen kreşe uyum süreci yaklaşık 6 günde tamamlanacaktır. Ama çocuk annesinin gidişini protesto ediyorsa, peşinden gidip ağlıyorsa ve öğretmeninin onu teselli etmesine izin vermiyorsa alışma süreci muhtemelen 2-3 hafta gibi bir zaman zarfında tamamlanacaktır. 4. günden sonraki günlerde ayrılık denemelerine devam edilir ve çocuğun tepkisine göre ebeveynin yuvaya dönüş süresi uzatılır. Böylece çocuk günden güne daha uzun sürelerle kreşte tek başına kalmaya başlar. Çocuğun annesine ya da babasına ihtiyaç hissetmesi durumunda ebeveyn hemen ulaşılabilir mesafede olmalıdır; örneğin kreşin bahçesinde ya da yan odalardan birinde.

3. BitiÅŸ Evresi:

Üçüncü güne kadar yaşanan ayrılık denemelerinde çocuk olumlu gelişmeler göstermişse eğer bu son evrede ebeveyn artık kreşten tamamen ayrılabilir. Yine de ilk zamanlar ebeveyn gerektiğinde her an telefonla ulaşılabilir konumda ve tekrar kreşe dönebilecek mesafede olmalıdır. Bu evrede çocuk, annesinin gitmesini istemeyebilir ama önemli olan annesi ona veda ettikten sonra öğretmeninin kendisini teselli etmesine izin vermesidir. Eğer öğretmen çocuğa güven verip onu sakinleştirebiliyorsa, çocuğun öğretmene bağlanmaya başladığını ve artık yeni kreş hayatına alıştığını kabul edebiliriz.

Berlin Modeli’nin Avantajları:

• ÇocuÄŸun kreÅŸ gibi yeni bir ortama güven duyması yavaÅŸ bir alışma süreciyle saÄŸlıklı bir biçimde yaÅŸanır.


• Bu süreçte çocuk aÅŸamalı olarak anne ya da babasının eÅŸliÄŸinde yeni öğretmenini ve arkadaÅŸlarını tanır.


• Çocuk, bir anda anne ya da babasına veda etmek zorunda bırakılmaz.


• Çocuk, ebeveyninden aldığı destekle ayrılık kaygısı taşımadan yeni ortamına daha çabuk ilgi duymaya baÅŸlar.


• Bu model sayesinde ebeveyn, yuva öğretmeniyle çocuÄŸunun uyku, beslenme ve oyun alışkanlıkları hakkında konuÅŸma fırsatı bulur ve çocuÄŸunu emanet edeceÄŸi öğretmeni daha yakından tanır.

Yazarın Tavsiyesi:

• ÇocuÄŸun yuvaya alışma sürecindeki en önemli faktörlerden biri de onun yaşı ve karakteridir. Bazı çocuklar yeni bir ortama alışmak için sadece birkaç güne ihtiyaç duyarlarken bazıları birkaç haftaya ihtiyaç duyabilirler. Bu yüzden her çocuk farklıdır ve bir diÄŸeriyle kıyaslanmamalıdır.


• Anne ya da baba çocuÄŸuna veda etmeden asla ortadan kaybolmamalıdır. ÖrneÄŸin; çocuk o sırada güzel bir oyuna daldığı gerekçesiyle ona veda etmeden giderse ebeveyn, onun kendisini terk edilmiÅŸ gibi hissetmesine neden olabilir ve çocuk bir dahaki sefere o fark etmeden gider kaygısıyla, annesini ya da babasını yanından hiç ayırmak istemeyebilir.


• Ä°lk ayrılık denemesinde çocuk aÄŸlasa bile kısa süreliÄŸine ebeveyn gitmelidir. Ebeveynin dönüş süresi çocuÄŸun tepkisinin ÅŸiddetine göre uzatılıp, kısaltılmalıdır.


• KreÅŸe alışma evresinde ebeveyn her zaman için ulaşılabilir olmalıdır ki, çocuk zorlandığında annesinin ya da babasının her zaman geri gelebileceÄŸine olan güveni sarsılmasın.


• Küçük çocuklar “yakında” ya da “birazdan” gibi zaman zarflarını anlamayabilirler. Bu yüzden örneÄŸin ebeveyn çocuÄŸa öğle yemeÄŸinden sonra geleceÄŸini söyleyebilir (ama öğle yemeÄŸini bitirdikten sonra deÄŸil) ve buna benzer verilen her söz mutlaka tutulmalıdır ki çocuÄŸun annesinin ya da babasının sözüne olan güveni pekiÅŸsin.


• Bir çocuÄŸun yuvada yaÅŸadıklarıyla ilgili söylediÄŸi olumsuz ÅŸeyler ciddiye alınmalı ve mutlaka araÅŸtırılmalıdır.


• Çocuk yuvaya baÅŸlamadan önce ona yuva ortamını anlatan resimli kitaplar okunabilir. KreÅŸin nasıl bir yer olduÄŸundan, orada neler yapabileceÄŸinden bahsedilebilir.


• Bunları yaparken kreÅŸ olduÄŸundan daha harika bir yermiÅŸ gibi gösterilmemelidir. Yoksa çocuk daha sonra hayal kırıklığına uÄŸrayabilir.


• KreÅŸe baÅŸlamadan önce kreÅŸle ilgili alınacakları (okul çantası vs.) aile, çocuÄŸuyla birlikte onun seçmesine izin vererek halledebilir.


• ÇocuÄŸun kreÅŸe giderken sevdiÄŸi ve baÄŸlı olduÄŸu bir oyuncağını yanına alması ona güven telkin edebilir.

Ev hayatından kreÅŸ hayatına geçiÅŸ süreci bir çocuÄŸun güvenle baÄŸlandığı ailesinden ve de ortamından ilk ayrılık denemesidir. Ve hiçbir ayrılık bir çocuk için kayıp duygusuna ya da terk edilmiÅŸlik hissine dönüşmemelidir. Berlin Modeli’ndeki gibi duyarlı ve saÄŸlıklı bir yaklaşımla çocuÄŸun yaÅŸayacağı alışma süreci, hem aileler hem de çocuklar için daha kolay bir hale gelebilir.

Klinik Psikolog & Sistemik Birey, Çift ve Aile Terapisti Dr. AyÅŸe Bombacı - DBE Davranış Bilimleri Enstitüsü Ã‡ocuk ve Genç Psikolojik Danışmanlık Merkezi