Çocuk ve Genç

“Pınar o sabah annesi ile birlikte bir çocuk filmi seyretmiÅŸti. Film bir oyun parkında geçiyordu. BaÅŸrol oyuncusu olan çocuk, birçok farklı oyuncaÄŸa binip sınırsızca eÄŸleniyor ve oldukça keyifli gözüküyordu. AkÅŸam olunca, Pınar’ın annesinin arkadaşı ve küçük kızı onları ziyarete geldiler. Çocuklar birlikte oynarlarken, annesi Pınar’ın diÄŸer çocuÄŸa bugün bir oyun parkına gittiÄŸini ve çok eÄŸlendiÄŸi, nelere bindiÄŸini anlatığına ÅŸahit oldu. Ve neredeyse yaÅŸadıkları filmdeki çocuÄŸun yaÅŸadıklarının aynısıydı....”

Yalan zaman zaman birçok çocuğun başvurduğu bir yoldur. Ancak Pınar için yalan söylüyor diyemeyiz. Bu durum sadece çocuğun filmi çok güzel izlediğine, izlemekle kalmayıp filmin içine girdiğine ve başrol oyuncusu ile kendini özdeşleştirdiğine işarettir. Ama, bu ve buna benzer şekilde hayaller kurma çocuğun yaşamının büyük bir kısmını kaplıyorsa o zaman dikkatli olmakta fayda vardır. Ebeveynlerin kendilerini ve çocuklarını gözlemlemeleri yararlı olabilir. Çünkü çocuklar ailelerinden gereken sevgi ve ilgiyi göremediklerinde, hayallerinde ilgi ve sevgi gördükleri ortamlar yaratabilirler. Bu durum, ebeveynler tarafından haddinden fazla okunan veya anlatılan masallar ile de pekişebilir. Ve dahası çocuğun gerçek yaşam ile bağlantısını koparabileceğinden, yaşamdan zevk alamaz hale gelmesine zemin hazırlayabilir.

Daha büyük yaşlarda görülen yalancılık bundan farklıdır. Gelişimsel sürece baktığımızda 6-7 yaş civarındaki çocuk, artık gerçek ile hayali ayırt edebilecek bilişsel kapasiteye ulaşmıştır. Filmlerde veya kitaplarda gördüklerinden ortaya çıkardığı uydurma hikayeleri bir kenara bırakır. Ancak, sizi kandırmak, cezadan kurtulmak veya korktuğu için yalana başvurabilir. Özellikle katı disiplin kuralları olan ailelerin çocuklarında, korku nedeni ile yalan söyleme çok sıklıkla görülür. Çocuklar her ne kadar yalan söylemekten rahatsızlık duysalar da buna devam ederler. Ailenin çocuğa şu mesajı verebilmesi önemlidir. Ne olursa olsun gerçeği söylemenin avantajları, yalan söylemekten daha fazladır. Bu mesaj çok küçük yaşlarda verilebilirse ileriki yaşlarda çocuğunuzun sizinle her şeyi paylaşmasına zemin hazırlamış olursunuz. Aksi takdirde aranızda hep bir gizlilik ve sırlar olacaktır.

Yalan söylemenin diÄŸer bir sebebi de model almadır. EÄŸer çocuk sizlerin yalan söyleyerek maddi veya manevi birtakım kazanımlar saÄŸladığınıza ÅŸahit olursa yalan söyleme eÄŸilimi gösterebilir. ÖrneÄŸin; çocuÄŸunuza “Baban neredeydiniz diye sorarsa, bugün hiç dışarı çıkmadık diyeceÄŸiz” demek, onu hem yalana teÅŸvik etmek hem de model olmaktır. Hiçbir çocuk yalan söyleme eÄŸilimi ile doÄŸmaz. Ancak, yaÅŸadıkları bazı deneyimler ile birlikte yalanın olumlu sonuçlarını görürlerse o zaman bu davranış biçimi yerleÅŸir.

Açelya Şahin, Uzman Klinik Psikolog - DBE Çocuk ve Genç Psikolojik Danışmanlık Merkezi