Emre Konuk

Ergenlik dönemi, çocuklar ve aileleri için genellikle biraz sıkıntılı bir dönemdir. Çocuk, ergenlik dönemine girmesiyle birlikte, kendi isteklerine göre hareket etmek, arkadaş gruplarıyla daha fazla vakit geçirmek, kısacası olabildiğince özgür olmak isterken, anne baba çocuğun bu değişen hal ve tavırlarına nasıl tepki vereceğini çoğu zaman bilemez ve genellikle bu anlaşmazlıklar tartışmayla son bulur.

Araştırmacılar, ergenlik dönemindeki gençlerin hal ve tavırlarında ortaya çıkan bu değişikliklerin biyolojik sebepleri üzerinde durmuşlar ve özellikle bu yaşlarda vücutta meydana gelen hızlı hormonal değişimlerin önemli rol oynayabileceğini öne sürmüşlerdir. Son yıllarda ise, özellikle beyin görüntüleme tekniklerinin (MRI) gelişmesiyle birlikte, ergenlik dönemindeki gençleri, yetişkinlerden farklı kılan özelliklerinde beyin gelişiminin herhangi bir etkisinin olup olmadığı araştırılmaya başlanmıştır.

National Institute of Mental Health Çocuk Psikiyatrisi bölüm başkanı Dr. Jay Giedd, özellikle çağımızın hastalıklarından biri olan dikkat eksikliği-hiperaktivite bozukluğu ve otizmin gelişimsel nedenlerini araştırmakla işe başlamış. Ama kısa zamanda beynin gelişimiyle ilgili çok az şeyin bilindiğini, dolayısı ile neyin bozuk olduğunu anlamanın olanaksız olduğunu görmüş. Bunun üzerine son 13 yıl içinde 1,800 çocuk ve ergenin beyinlerini MRI kullanarak incelemiş.

Sonuçlar oldukça ilginç. Çünkü bu tür araÅŸtırmalar yapılmadan önce bilim adamları, çocukların 12 yaşına geldiklerinde beyinlerinin geliÅŸiminin tamamlandığını ve son haline geldiÄŸine inanıyorlardı. Ancak bu yapılan araÅŸtırmalarla birlikte, ergenlerin beyin yapılarında meydana gelen deÄŸiÅŸikliklerin devam ettiÄŸi görülmüştür. O kadar ki, araÅŸtırmanın baÅŸlarında beynin geliÅŸiminin en çok 18-20 yaÅŸ civarında tamamlandığını düşünürlerken, ÅŸimdi bunun 25 yaşına kadar çıkabileceÄŸini düşünüyorlar. Dolayısıyla ergenlerde sıkça gözlemlenen duygusal patlamalar, kurallara karşı gelme, cinselliÄŸe, içki veya çeÅŸitli maddelere duyulan merak aslında beyinde meydana gelen bu yapısal deÄŸiÅŸikliklerin bir sonucu olabilir. Peki bu yapısal deÄŸiÅŸimler neler? Giedd’in araÅŸtırmalarına göre, çocukluk döneminin sonlarına doÄŸru, gerekli olmayan beyin hücreleri budanıyor ve önemli zihinsel iÅŸlevler ancak ergenlik döneminin sonlarına doÄŸru geliÅŸmeye baÅŸlıyor. 

Bazı uzmanlar ergende görünen garip davranışları, duygusal patlamaları beynin geçirdiği yapısal değişikliklere bağlıyor. Hormonların bunlarda katkısı çok olabilir ama davranışları ve duyguları kontrol edecek zihinsel kontrol mekanizmalarının da gelişmiş olması gerekiyor. Bu gelişme, öyle anlaşılıyor ki ergende düşündüğümüzden daha uzun bir süre alıyor. Yine bazı uzmanlara göre, ergenlikte yer alan yapısal değişiklikler şizofreni ve manik-depresif gibi bozuklukların zamanlamasını da belirliyor. Bu bozukluklar genelde ergenlikte ortaya çıkar ve intiharların da önde gelen nedenleri arasındadır.

Ergenlerin, beyindeki bu değişikler sonucu daha başka neler yaşadıklarına haftaya devam edeceğiz.

Kaynak

Claudia Wallis, “Secrets of the teen brain”, Time, June 2004.

24.04.2005